Page 470 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

112 VEBA

Ömer COŞKUN

Veba ortaçağdan beri bilinen, pire ile bula- Klinik Özellikler
şan “Kara Ölüm” diye de adlandırılan son derece Bubonik, septisemik ve pnömonik diye üç kli-
ölümcül bir hastalıktır. Etkeni, Yersinia pestis, nik formda görülür. Nadiren menenjit ve faren-
Enterobacteriaceae familyasına ait bir gram-
jit olarak da karşımıza çıkabilir.
negatif kokobasildir.
Bubonik Veba
Etiyoloji
En sık görülen formudur. 2-5 günlük inkü-

Y. pestis, mikroaerofilik, hareketsiz sporsuz, basyonu takiben ani başlayan üşüme titreme ile
fakültatif hücre içi yaşayabilen bipolar boyanan, yükselen 40 C’ye ulaşan ateş, başağrısı, kas ağrı-
0
gram-negatif bir bakteridir. Antiqua, mediavalis, sı ve halsizlik olur. Bu bulgulara bakterinin giriş
orientalis diye üç klasik biyovarı vardır. Kültür- yeri ile ilgili lenf nodlarında gelişen büyüklüğü
0
de 4-40 C ler arasında 24-48 saat içinde üreyebi- 1-10 cm civarında ağrılı, etrafı eritemli lenfade-
lir. Virülan suşlar plazmid tarafından kodlanan nopati (LAP) (bubo) eşlik eder. Bubonun etrafı
V ve W antijenlerini taşırlar. Diğer virülans fak- ödemli ve gergindir. Hasta bunu azaltmak için
törleri yine plazmidlerin kodladığı antifagositik pozisyon alır. Bubolar batın içerisine de yerleşim
fraksiyon (F1) ve ısıya bağlı koagülaz aktivitesin- gösterebilir. Buboların perfore olmasıyla bakte-
den sorumlu plazminojen aktivatör protein (P1a riyemi gerçekleşir. Bu yolla akciğer tutulumu ve
proteaz)’dır. Gerçek bir kapsülü yoktur. sekonder pnömonik veba gelişimine neden ola-
bilir. Tedavi edilmeyen olgularda ateş kalıcı hale
Epidemiyoloji gelir. Taşikardi, ajitasyon, konfüzyon, deliryum
ve konvüzyonlar görülür.
Dünya sağlık örgütü 1987-2009 yılları arasın-
da çoğu az gelişmiş ülkelerden olmak üzere yıl- Septsisemik Veba
da ortalama 2000-5000 veba olgusu bildirmiştir.
Görülme sıklığı savaşlar, kötü yaşam koşulları, Belirgin LAP olmayabilir. Genelde gastroin-
fakirlikle doğru orantılı olarak artar. En önemli testinal sistemle ilgili şikâyetler ön plandadır.
rezervuarı farelerdir. Nadiren kedi, tavşan, deve, Mortalitesi çok yüksektir. Enfekte dokularda

çayır köpeği çizgili sincap bulaşta rol oynar. biriken fibrin nekroz ve kanamaya neden olur.
İnsanlara genelde enfekte pirelerin ısırmasıyla Kulak, burun, parmak gibi uç organlarda nekroz
bulaşmaktadır. Enfekte hayvanların dokuları ile gelişebilir. Geç dönemde şok bulguları ve akut
respiratuvar distres sendromu gelişir.
temas, etlerinin yenmesi veya solunum sekres-
yonlarının inhale edilmesi ile de bulaşabilir. İn- Primer Pnömonik Veba
sandan insana öksürük ile yayılan damlacıklarla
bulaşır. Enfekte hayvan veya insan sekresyonlarının
inhalasyonu ile gelişir. Bir-iki günlük inkübasyo-
nu takiben öksürük, göğüs ağrısı nefes darlığı, pü-
rülan ve/veya kanlı balgam çıkarma, ateş, baş ve

450