Page 444 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

104 RİKETSİYOZ

Nail ÖZGÜNEŞ, Semiha ÇELİK

Riketsiyalar insan ve hayvanlarda hastalık Bu hastalıkların şiddeti etkene ve konağa ba-
yapan, küçük, zorunlu hücre içi, gram-negatif ğımlı olarak değişir. R. rickettsii ve R. prowazekii
kokobasillerdir. Rickettsiaceae ailesindendirler. gibi bazı Rickettsia türleri ve O. tsutsugamushi
İnsanlara bit, pire, kene, akar gibi artropodlarla genellikle daha ciddidir.
bulaşırlar. Ülkemizde en sık R. conorii (Marsilya Kayalık Dağlar Benekli Ateşi (KDBA), bit ti-
humması) görülmektedir. füsü ve çalılık tifüsü önceden sağlıklı kişilerde
Epidemiyoloji, klinik ve Proteus antijenleri ile bile hayatı tehdit edebilir. Fare tifüsü, Akdeniz
verdikleri çapraz reaksiyonlara göre üç grupta benekli ateşi ve Kuzey Asya kene tifüsü yaşlı, alt-
incelenir: ta yatan hastalığı ve diğer risk faktörleri olanlar-
1. Tifüs grubu (R. prowazekii, R. typhi) da ölümle sonuçlanabilir.
2. Benekli ateş grubu (R. rickettsii, R. conorii, R. Damar içi uyuşturucu kullananlarda R.
australis, R. rhipicephali, R. montana, R. sibi- akari’nin enfeksiyon sıklığı artmıştır.
rica, R. parkeri, R. akari) Yaşlılık, alkolizm ve glukoz-6-fosfat dehidro-
3. Çalılık tifüs grubu (R. tsutsugamushi) genaz eksikliği olanlarda hastalık daha ciddidir.
Sıklıkla ölümle sonuçlanan çoklu organ disfonk-
Çalılık ateşinin etkeni, yapısal ve immüno-
lojik özelliklerinden dolayı Rickettsia cinsinden siyonu sendromu ve ekstremitelerde gangrenler
de görülebilmektedir.
ayrılarak Orientia olarak sınıfl anmıştır. Orientia
tsutsugamushi zorunlu intrasellüler, zayıf gram- 1. Tifüs Grubu Riketsiyozlar
negatif kokobasildir. Vektörleri akarlardır.
Riketsiyalar tipik olarak vaskülit yaparlar. R. tyhphi endemik tifüsün, R. provazekii epi-
demik tifüsün etkenidir. Ortak antijenleri se-
Epidemiyoloji bebiyle çapraz immünite vermeleri, serolojik
tanıda sorunlar yaratabilir. Kesin ayrımda mo-
Riketsiyozların coğrafi dağılımları vektörlerle

noklonal antikorlar kullanılabilir.
belirlenir (Tablo104.1). Kedi, köpek ve fare pirele-
Kuluçka süresi 7-14 gündür. Yüksek ateş
riyle bulaşan fare tifüsü, bitle bulaşan hastalıklar (>39°C), titreme, başağrısı, yaygın ağrılar ve
ve pire benekli ateşi tüm dünyada bildirilmiştir.
halsizlik ile başlar. Endemik tifüs daha hafi ftir.
Klinik Endemik tifüsün belirtileri birkaç günde ortaya
çıkarken, epidemik tifüsün klinik belirtileri ani-
Ateş, döküntü ve başağrısı riketsiya hastalık- den başlar. Eskar, lenfadenopati ve splenomegali
larının tanısı için önemli bir triattır. görülmez. Klinik belirtilerin başladığı 5-7. gün-
Başlıca bulgular; ateş, döküntü, giriş yerin- ler arasında olguların yaklaşık %50’sinde gövde-
deki eskar ve lokalize lenfadenopatidir (Tablo de belirgin; yüz, el ayası ve ayak tabanında na-
104.2). Nötropeni, trombositopeni ve transami- diren görülen maküler-makülopapüler döküntü
nazlarda artış sıktır. başlar. Epidemik tifüste döküntü peteşiyal veya

424