Page 435 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

LAYŞMANYAZ ENFEKSİYONLARI102

Süheyla KÖMÜR, Hasan Salih Zeki AKSU

Layşmanyaz, Leishmania cinsi protozoonlar- miyolojik özelliklerine göre yapılır. Leishmania
la oluşan çeşitli hastalık tablolarının genel adı- türleri memelilerin retiküloendotelyal orijinli
dır. Cilt tutulumu olan kütanöz şekli, ağız burun hücreleri içinde kamçısız amastigot şeklinde,
ve göğüs boşluğunda tutulum yapan mukoküta- kum sinekleri ile kültürlerde ise kamçılı promas-
nöz şekli ile, “Kala azar” adıyla da bilinen tüm tigot şeklinde bulunurlar.
vücutta sistemik tutulumla giden ve ölümcül Amastigot: 2-4 μm büyüklüğünde, yuvarlak
seyredebilen viseral Layşmanyaz klinik şekille- veya oval şekildedir. Genellikle monositler, po-
ri vardır. Özellikle köpekler başta olmak üzere limorfonükleer lökositler ve endotel hücreleri
birçok memeli - rezervuar - olarak paraziti taşır, içinde, bazen de bu hücrelerin parçalanması so-
bu nedenle hastalığın yayılımını önlemek güçtür nucu hücrelerin dışında tek tek görülebilir.
(Şekil 10.1). Dünyada 88 ülkede, 350 milyon ki- Promastigot: Phlebotomusların bağırsakla-
şiyi tehdit eden bir hastalıktır. Ülkemizde özel- rında ve besiyerlerinde bulunan tipik formlardır.
likle her bölgede görülebilirken özellikle Urfa ve
Osmaniye ve çevresinde deri layşmanyazı, Ege, Epidemiyoloji
Akdeniz, Doğu Karadeniz, Güney Anadolu ve
Layşmanyaz, Avustralya ve Antartika dışın-
Güney Doğu Anadolu’da en sık viseral layşman-
daki 5 kıtada bulunan 88 ülkede epidemik sey-
yaz görülmektedir.
retmektedir ve 350 milyon kişi risk altındadır.
Etiyoloji Dünyanın bir çok yerine yayılmış olan Viseral
Layşmanyaz (VL) Leishmania donovani, Leish-
Leishmania türü protozoonlar etkendir. İn- mania infantum ve Leishmania chagasi’nin et-
sanlarda hastalık yapan 21’den fazla türü mev-
cuttur. Viseral Layşmanyaza L. donovani, L.
infantum ve L. chagasi neden olmaktadır. L.
tropica, L. amazonensis’in sıklıkla kütanöz Layş-
manyaz etkeni olmakla birlikte nadiren de vise-
ral tutulum yapabildiği bildirilmiştir.
İnsanlarda birçok Leishmania türü kütanöz
Layşmanyaz neden olabilir. Yeni Dünya’da (Batı
yarımküre) L. braziliensis kompleks (L. brazili-
ensis, L. panamensis/L. guyanensis, L. shawi, L.
peruviana) ve Eski Dünya’da ise L. mexicana
kompleks (L. mexicana, L. amazonensis, L. vene-
zuelensis) bilinen etkenlerdir.
Ayrımları ve taksonomik yerlerinin saptan-
ması; biyolojik ve biyokimyasal, klinik ve epide- Şekil 102.1. Layşmanyazlı bir köpek (rezervuar).

415