Page 430 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

101 SITMA

Salih HOŞOĞLU

Sıtma plazmodyum cinsi parazitlerin yaptığı 2012 yılında Mardin’de yurtdışı kaynaklı olduğu
ve tekrarlayan yüksek ateş hecmeleri ile seyre- tahmin edilen küçük çaplı bir salgın yaşandı.
den bir hastalıktır. Türlere göre değişmekle be- Hariçten endemik bölgeye yapılan seyahat-
raber başlangıçta akut daha sonra kronik olabi- ler sonrasında sıtma gelişebilmektedir. Bu kişi-
lir. Tarihi kayıtlara göre Roma, Çin ve Mısır’da ler ülkelerinde enfeksiyonun sivrisinek ısırması,
biliniyordu ve Hipokrat tarafından da bildirilmiş kan transfüzyonu ve organ nakli ile yayılmasına
önemli bir hastalıktır. ABD ve Kanada’da 19. yol açabilirler.
yüzyılda endemik olarak görülmekteydi. Sıtma
eskiden beri Anadolu’da yaygındır. Sıtmanın bulaşması
Sıtmanın bulaşması bölgelere göre değişken-
Etken lik gösteren dişi anofel (sivrisinek) türlerinin
enfekte insanlardan kan emerek başkalarını so-
Günümüzde insanda hastalık yapan beş plaz-
karken bu kanı ve dolayı sıyla paraziti taşıması ile
modyum türü olduğu kabul edilmektedir. Bun-
lardan en ciddi seyredeni ve en yaygın olanı P. olmaktadır. Sıtmanın hayat döngüsünün devamı
için dişi anofeller şarttır. Dünyada 135 tür, ülke-
falciparum’dur. P. vivax da Afrika dışında olduk-
mizde 15 anofel türü bilinmektedir. 20. Yüzyılın
ça yaygındır ancak çoğunlukla daha hafi f seyret-
sonlarına doğru, anofelle mücadelede önemli
mektedir. P. malariae ve P. ovale fazla yaygın
bir ajan olan DDT’ye direnç gelişimi ve çevre-
olmayan ve daha hafif seyreden türlerdir. Son

ye zararlarından dolayı kullanımı durduruldu ve
yıllarda insanlarda hastalık yapan, Güneydoğu
sıtma olgu sayısında artış görüldü. Daha sonra
Asya’da maymunları sokan sivrisineklerden bu- çok sayıda insektisit ve vektörlerin çoğalmasını
laşan, P. knowlesi adlı bir tür daha bildirildi.
önlemeye yönelik uygulama devreye girdi. Ev içi
Epidemiyoloji ilaçlama ve insektisitlerin çoğalma alanlarına in-
sektisit uygulanması önemlidir
Sıtma; Afrika, Orta Doğu, Hint alt kıtası,
Güneydoğu Asya, Güney ve Orta Amerika ile Sıtma Etkeninin Hayat Döngüsü
Okyanusya’da endemiktir. Dünyada 2011 yılı iti- Malarya dişi anofelin kan emerken sporozoit-
bariyle 3,3 milyar insanın sıtma riski olan bölge- leri enjekte etmesiyle veya enfekte eritrositlerin
de yaşamaktadır. En fazla risk Sahra altı Afrika’da intravenöz yoldan verilmesiyle bulaşır. Sporo-
yaşayanlar taşır. Olguların % 80’i ve ölümlerin % zoitler kan dolaşımına girince hepatositleri işgal
90’ının Afrika kıtasındadır. Türkiye’de yerli sıt- ederler ve böylece eritrosit dışı faz başlamış olur.
ma türü P. vivax’tır, diğer türler yurtdışından Hepatosit içinde şekil değiştiren parazit hepatik
gelmektedir. Ülkemizde 1990’lı yılların ortasında şizontu (doku şizontu) oluşturur. Doku şizontu
yeni bir pik yapan sıtma olgu sayısı son yıllarda hayat döngüsünü tamamlar ve enfekte hepato-
çok azaldı. Son iki yılda yerli sıtma görülmezken sitlerde çok sayıda merozoit oluşur (10-30 bin).

410