Page 431 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

Sıtma 411

Hepatositlerin enfekte olmasından yaklaşık 1-2 lık kronik ve tekrarlayan enfeksiyonlarla nefrotik
hafta sonra merozoitler eşzamanlı olarak kan sendormla birlikte olan immün kompleks glo-
dolaşımına salınırlar. Az bir kısmı da hepato- merülonefritine yol açabilmektedir. P. knowlesi
sitler içinde hipnozoid denen forma dönüşür. ise kısa eritrositer peryodu ile ciddi enfeksiyon-
Karaciğerde kalan bu hipnozoidler özellikle P. lara ve ölüme yol açabilmektedir.
vivax ve P. ovale türlerinde görülür ve daha son-
ra açılarak relapslara neden olurlar. Merozoitler Bağışıklık gelişimi ve Hemoglobinopatiler
eritrositlere girişte eritrosit yüzeyine özel resep- Mahiyeti tam açıklanamamakla beraber sıt-
törleriyle bağlanır. Eritrositer faz başlar. Bu süre; maya karşı gelişen immün cevabın hümoral
P. falciparum için 24 48 saat, P. vivax ve P. ovale ve hücresel karakterde olduğu bilinmektedir.
için 48 saat, P. malaria için 72 saat ve P. know- Tekrarlayan enfeksiyonlarla kısmi bir bağışıklık
lesi için 24 saattir. Nükleus bölündükten sonraki oluşmaktadır. Endemik bölgelerdeki erişkinler-
safhada şizont olarak tanımlanan parazitler olu- de nadiren semptomatik sıtma hecmeleri görül-
şur. Bu dönem sonunda eşzamanlı olarak eritro- mektedir. Oluşan bağışıklık tam olmadığı için
sitler yırtılır ve sizontlar kana karışarak yeniden her yaşta tekrar enfeksiyon geçirilebilmektedir.
eritrositleri enfekte ederler. Bir kısım şizontlar Zamanla bağışıklık zayıflamaktadır ve yeni bir

hepatositleri enfekte ederek sekonder eritrosit enfeksiyonla tekrar uyarılır. Yüksek endemik
dışı şizogoniyi başlatır. bölgenin dışında uzun süre kalıp tekrar dönen
Bu safhada bazı eritrositer parazitler gameto- kişiler için artmış bir risk söz konusudur.
sitlere dönüşürler ve sivrisinek tarafından emi- Hemoglobin S (Hb S) taşıyan kişilerde, tale-
lerek başkalarını bulaştırmaya aracı olabilirler. semililerde, ovalositozlularda ve G6PD eksikliği
Sivrisinekte olgunlaşmaya devam ederek olgun olan kişilerde P. falciparum enfeksiyonu nadiren
gametlere dönüşürler. Dişi ve erkek gametlerin ağır ve ölümcül olur. P. vivax’ın eritrosite girişi
birleşmesiyle zigotu meydana getirirler. Bundan için Duffy faktörü gereklidir. Bu faktör siyah ırk-

sonra da ookinet ve ookist safhasına ilerlerler. ta olmadığı için bunlarda P. vivax Afrika zenci-
Sivrisineğin tükrük bezinden sporozoitler halin- lerinde mutat değildir.
de insanların kanına karışırlar. Böylece parazitin
hayat döngüsü tamamlanmış olur. Sıtmada ilaç direnci
Patogenez Günümüzde klorokine dirençli P. falcipa-
rum (KDPF) sıtmasının özellikle Güneydoğu
Klinik olarak en ağır seyir gösteren tür P. Asya, Orta ve Güney Amerika ve Sahra altı Af-
falciparum sıtmasıdır ve en çok onun üzerinde rika’daki yaygınlığı çok önemli bir problemdir.
çalışılmaktadır. Hepatik dönem ve gametosit Ortadoğu’da sıtma yaygın olmasına rağmen
parazitemili hastalarda semptom yoktur. Ateş, KDPF daha az görülmektedir. Klorokin dirençli
şizontların enfekte ettiği eritrositlerin “eritro- sıtma olgularında artemisin bazlı kombinasyon-
siter faz”ın tamamlanıp yırtılması ile, dolaşıma lar yoğun bir şekilde kullanılmaya başlandığı için
parazitlerin yanında bol miktarda TNF-alfa ve son yıllarda Güneydoğu Asya bölgesindeki dört
diğer endojen pirojenlerin salınması ile oluşur. ülkeden (Kamboçya, Myanmar, Tayland ve Vi-
Sıtmada virülans faktörleri hala tam anlaşılama- etnam) artemisin direnci bildirilmiştir.
mıştır.
P. falciparum her yaştaki eritrositi enfekte Klinik Seyir ve Komplikasyonlar
edebildiği için ağır parazitemi yapabilir. P. fal- Sıtma olgularının çoğu komplikasyonsuz sey-
ciparum dışında en ciddi klinik seyir P. vivax reder. Sivrisineğin ısırmasından yaklaşık iki haf-
enfeksiyonlarında olabilmektedir. Diğer türler- ta sonra ilk semptomlar başlayabilir. Özellikle P.
de de görülebilse de P. vivax enfeksiyonlarında falciparum dışındaki türlerde tekrar geçiriliyor-
solunum yetmezliği ve dalak rüptürü gibi komp- sa daha geç çıkabilir. Periyodik ateş sıtmanın en
likasyonlar daha sıktır. P. malariae türü ise daha belirgin bulgusudur. Grip benzeri bir tablo ile
hafif ve düşük parazitemi ile seyretmesine karşı-

başlayıp yüksek ateş, titreme, baş ve karın ağrısı,