Page 433 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

Sıtma 413

fazla olgu yakalayabilir, daha kısa zamanda ve Tedavide kullanılan sınırlı sayıda antimalar-
kolay tanı koydurur. Periferik yaymada ise hüc- yal ilaç vardır. Bunların başlıcaları kinolin deri-

reler parçalanmazlar, eritrositlerdeki morfolojik veleri klorokin, kinin, meflokin ve halofantrin;
değişiklikler görülebilir, parazitli eritrosit oranı antifolatlardan primakin ve sulfonamidler; ar-
saptanabilir. Büyümüş eritrositler, Schuff ner temisinin deriveleri olan kihghasu ve ribosomal
granülleri ve değişik eritrositer evrelerde para- inhibitörler olan tetrasiklin ve klindamisindir.
zitlerin görülmesi P. vivax ve P. ovale lehinedir. P. falciparum sıtmasında klorokine direnç
Periferik yaymada P. falciparum sadece yüzük gelişmesinden sonra artemisin bazlı tedaviler
formasyonunda görülebilir. Kalın yaymada ga- öne çıktı. P. vivax’ta da klorokin direnci gittikçe
metositlerin tedavi sonrasında da birkaç hafta artmaktadır. Klorokin direncinin olmadığı böl-
görülmesi tedavinin başarısızlığı anlamına gel- gelerde klorokin tedavide ilk seçenek tir. Hasta-
mez. P. vivax ve P. ovale olgularında genişlemiş, nın geldiği coğrafi bölge ve klinik durumu karar

P. malariae ve P. knowlesi olgularında uzamış vermede yardımcı olur. Ülkemizde yerli sıtma
eritrositler görülür. olgularının tamamının klorokine duyarlıdır. Sıt-
Sıtma antijenlerini tespit eden yöntemler ge- ma Savaş Dairesinin yürüttüğü programla has-
liştirildi. Basit kolorimetrik metotlarla bir veya taların tedavisi ücretsiz olarak verilmektedir.
iki antijeni gösteren bu testler kolay ve kısa sü- Ayrıca 14 gün süreyle primakin 25 mg (Tablo
rede sonuç vermektedir. Afrika’da sadece P. 101.1) verilmelidir. Klorokin hızlı etkili ve iyi to-
falciparum’da yaygın olarak “Histidin’den zengin lere edilen bir ilaçtır.
protein testi” kullanılmaktadır. Tüm sıtma tür- Meflokin, klorokin dirençli P. falciparum’da

lerinde bulunan laktat-dehidrogenaz ve aldolaz’ı profilaksi amacıyla kullanılmaktadır. Ayrıca ar-

gösteren testler de vardır. Bu hızlı tanı testleri tesunat kombinasyonu içinde P. falciparum ol-
gittikçe standart tanının bir parçası olmaktadır. gularının tedavisinde kullanılmaktadır. Nörolo-
Ancak bunların standardizasyonlarında ve farklı jik ve gastroenterik yan etkileri önemlidir. Halo-
bölgelerdeki kullanımlarda problemler olabil- fantrin kalpte ritim bozukluğu yaptığı için kul-
mektedir. Ayrıca bu testler yavaş pozitifl eştik- lanımı sınırlıdır. Lumefantrin daha az yan etkisi
leri için klinikte pek kullanışlı değildirler. Sıtma olan ve koartem kombinansyonunda artemeter
parazitlerini PCR ile de göstermek mümkündür. ile birlikte kullanılan bir sıtma ilacıdır.
Ancak PCR çok daha hassas olmasına rağmen Kinin yüzyıllardır sıtma tedavisinde kullanı-
günlük kullanım için uygun değildir ve daha çok lan, hızlı etkili ve kendisine karşı direncin çok
araştırma amaçlı kullanılmaktadır. yaygın olmadığı bir ilaçtır. Gastrointestinal ve
Sıtma hastalarının kan değerleri gibi labora- diğer yan etkileri nedeniyle yedi günlük tedavi
tuvar anormallikleri hemolizin şiddetiyle alaka- süresini tamamlamak zordur. O nedenle diğer
lıdır. Normokrom normositer anemi, nötrofi l ve ajanlarla üç günlük kombinasyonlar şeklinde
trombosit sayısında azalma vardır. Ağır tropikal kullanılır. İntravenöz kullanımında kalp ritmi
sıtmada Hb, hematokrit ve haptoglobinde azal- takip edilmelidir. Primakin karaciğerdeki uyu-
ma, LDH ve retikülositte artma görülür. yan parazitlere etki eden ve profilakside de kul-

lanılabilen bir ilaçtır. G6PD eksikliği olanlarda
Tedavi ve Korunma hemoliz yapabilir.
Artemisinin eski Çin tıbbından alınma
Komplikasyonsuz olgularda hasta ayaktan
izlenebilir. Ama yüksek parazitemi varsa ya da hızlı etkili bir ilaçtır. Son zamanlarda kombi-
komplikasyon gelişmişse hastaneye yatırılarak nasyonları yaygın olarak üç günlük rejimler
dikkatle takip edilmelidirler. Tür tayini yapıla- şekilde kullanılmaktadır. En sık kullanılanlar
madığı durumlarda en muhtemel etken düşü- artemeter-lumefantrin, artesunat-mefl okin,
nülerek tedaviye başlanmalıdır. Hipogliseminin artesunat-amodiakuin ve dihidroartemisin-
düzeltilmesi, sıvı replasmanı ve gerekirse diyaliz piperakuin’dir.
yapılması gibi farklı yaklaşımlar destek tedavisi Atovakuon-Proguanil (Malaron) P. falcipa-
içinde sayılabilir. rum’ da iyi etkili bir ilaç olup tedavi ve profi -