Page 303 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

Akut İshal 283

tutar) Clostridium perfringens enterotoksinle- ülkelerde Salmonella ve Shigella enfeksiyonla-
riyle (ısıya dayanıksız) oluşan besin zehirlenmesi rından daha sık görülmektedir. Gelişmekte olan
düşünülmelidir. ülkelerde enfeksiyona daha çok 5 yaşın altındaki
Vibrio cholerae, ETEC ve B. cereus (ısıya da- çocuklarda rastlanılmaktadır. Erişkinler enfeksi-
yanıksız toksini) alındıktan sonra bağırsakta ço- yonu genellikle asemptomatik geçirmektedirler.
ğalırken salgıladığı toksinlerle hastalık yaparlar. Basit sulu ishalden dizanteriye kadar değişen kli-
Bu nedenle kuluçka dönemleri daha uzuncadır nik tablolara yol açmaktadır.
(16 saat-7gün;  3 gün). İyi pişirilmeden yenen domuz etinden 4-7
İnfekte içme suyunun alınmasından ortalama gün sonra oluşan ishalden Yersinia (Y. entero-
3 gün (birkaç saatten 5 güne kadar) içinde pirinç colitica, Y. pseudotuberculosis, Y. intermedia)
suyu görünümde, ağrısız kokusuz, bol (günde sorumludur. Yersinioz için, doğal kaynak kemi-
10-30 kez dışkılama ve saatte 1 L kadar) ishal riciler, küçük-büyük baş hayvanlardır (özellikle
karşısında endemik bölgelerde kolera düşünül- köpekler ve domuzlar). En sık Kuzey Avrupa
melidir. Ciddi dehidratasyona yol açar. ülkelerinde (iyi pişirilmeden yenen domuz eti
ETEC’in endemik olduğu bölgelere (geliş- sonucu) görülmektedir. Ülkemizde yapılan ça-
mekte olan ülkeler) seyahat edenlerin enfek- lışmalarda sıklığı %1’in altında bulunmuştur. Di-
te içme suyunu almalarından, ortalama 3 gün zanterik tipte ishale neden olabilir. Altta yatan
içinde oluşan ve 4-5 günde iyileşen ishal “turist hastalığı olanlarda (diyabet, hemokromatoz, si-
ishali” olarak isimlendirilmektedir. Turist ishali roz, malignensi vb.) septisemiye yol açabilir.
özellikle Afrika, Uzak Doğu, Orta Doğu, Latin Son 7 gün içinde kuşkulu et veya et ürünleri
Amerika, Eski Sovyetler, Güney Avrupa ülkele- (domuz eti vb.) yeme öyküsü olanlarda, bir haf-
rine seyahat edenlerde görülmektedir. tada kendiliğinden iyileşen akut ishal tablosun-
İyi pirişilmemiş deniz ürünlerinin yenmesin- dan sonra ateş, periorbital ödem, miyalji ve eo-
den sonra (özellikle deniz kenarlarında ve yaz zinofili kliniği olanlarda trişinoz düşünülmelidir

aylarında) oluşan ishalde Vibrio parahaemoly- (enterit, periorbital ödem ve miyozit triadı).
ticus ve norovirüs enfeksiyonu düşünülmelidir. Özet olarak, besinlerde oluşan bakteri toksin-
Klinik tablo nontifoidal salmonelloza benzer. lerinin alınmasıyla oluşan gastroenteritlerde ku-
Norovirüs için kontamine içme suyu da kaynak luçka süresi kısadır (S. aureus ve B. cereus toksini
olabilir. Hastalar 1-3 günde iyileşir. ile 1-6 saat, C. perfringens toksini ile 8-16 saat).
Kümes hayvanlarının et ve yumurtaları, ayrı- Dışkı ile kontamine olmuş suların içilmesiyle
ca süt ve süt ürünleriyle non-typhoid Salmonel- veya bu sularla yıkanmış sebzelerin alınmasıyla
la spp bulaşması sonrası ishal gelişebilir. Kuluç- fekal-oral olarak bulaşan gastroenterit etkenle-
ka süresi 1gündür (8-48 saat) ve kliniği 7 günde rinde kuluçka süresi  3 (16 saat-7 gün) gündür.
iyileşir. İnce bağırsak tipi, bazen de kalın bağır- Son 4-6 hafta içinde kullanılan bir antibiyotik
sak tipi (enterokolit) ve ateşle birlikte olan ishale (klindamisin, penisilinler, sefalosporinler, tetra-
yol açabilir. Non-typhoid Salmonella enteritleri siklinler) veya kanser tedavisinde kullanılan bir
ülkemizde sık görülmektedir. kemoterapötik madde ishale neden olabilir. Geniş
İyi pişirilmeden yenen et (özellikle kümes spektrumlu antibiyotik kullananların %1-15inde
hayvanı) ve kaynatılmadan içilen sütden ortala- antibiyotik ilişkili ishal gelişebilir. Etken olası-
ma 3 (1-7) gün sonra oluşan ishalde Campylo- lıkla C. diffi cile’dir ve bu antibiyotik ilişkili ishal,
bacter (C. jejuni ve C. coli) enfeksiyonu düşü- antibiyotik ilişkili kolit veya ağır seyirli bir tablo
nülmelidir. Campylobacter spp’nin rezervuarı olan pseudomembranöz enterokolit yapabilir.
hayvanlardır; tüm hayvanların (kümes, küçük Son yıllarda daha ağır seyirli, nüks oranı daha sık,
büyük baş ve kemiriciler) bağırsaklarında ko- komplikasyonları daha fazla ve salgın yapan daha
mensal olarak bulunabilir. İnsanlara hayvan dış- virülan kökenlerin (B1/NAP1/027 kökeni) daha
kısıyla kontamine olmuş suyun içilmesiyle, iyi fazla toksin oluşturduğu saptanmıştır. Ayrıca; an-
pişirilmemiş hayvan etinin yenmesiyle veya kay- tibiyotik ilişkili kolite sitotoksin yapan Klebsiella
natılmamış sütün içilmesiyle bulaşır. Gelişmiş oxytoca’nın da neden olduğu bildirilmiştir.