Page 299 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

68

AKUT İSHAL

Recep ÖZTÜRK

İshal, başta enfeksiyon hastalıkları olmak üze- Etiyoloji ve Epidemiyoloji
re değişik nedenlere bağlı oluşan, sıklık olarak
Akut ishallerin büyük bir kısmından enfeksi-
günde 3-4 kezden ve miktar olarak yaş ve bes-
yöz etkenler sorumludur. İshalin etiyolojisi, olayın
lenme faktörlerine bağlı olarak değişmek üzere
toplum veya hastane kaynaklı olması, seyahatle
250 gramdan fazla, normal dışı, sulu dışkılama
ilişkisi (turist ishali), antibiyotik kullanımı, şahsın
olayı olup, artmış sıvı ve elektrolit kaybına ne- bağışıklık durumuna göre değişkenlik gösterebi-
den olan bir sendromdur. lir. Akut ishalin nadirde olsa enfeksiyöz etkenler
Akut ishaller çoğunlukla enfeksiyöz kaynak- dışında başka nedenleri de vardır. Akut ve kronik
lıdır. Gelişmekte olan ülkelerde, özellikle enfek- ishalin ana nedenleri Tablo 68.1’de özetlenmiştir.
siyöz ishaller önemli bir sağlık sorunudur. Dün- Kalabalık yaşam, yetersiz sanitasyon veya sa-
ya Sağlık Örgütü verilerine göre, akut ishaller nitasyon yokluğu, kişisel hijyen yetersizliği, su ve
dünyada ilk beş ölüm nedeninden biri, beş yaş gıdaların kontaminasyonu ishale eğilim oluştu-
altı çocuklarda ikinci sıklıktaki ölüm nedenidir. ran risk faktörleridir.
Akut enfeksiyöz ishallere bağlı olarak tüm dün- Gelişmekte ola ülkelerde ETEC en sık rastla-
yada yılda 2 milyona yakın ölüm olduğu hesap- nan bakteriyle ishal etkenlerinden biridir. İlgili
lanmaktadır. etken turist ishalinin de en sık sebebidir. Ülke-
İshal değişik şekilde sınıfl andırılabilir: ishal mizde de ishal etkenleri arasında bakterilerden
süresine göre; akut ishal (15 günden kısa süren Shigella (%10-12), Salmonella (%5-7), Campylo-
ishal) ve kronik ishal (15 günden uzun süren bacter (%4-6) en sık görülür. Rotavirüs (0-5 yaş
grubunda %20-25), enterik adenovirüsler (tip 40
ishal) diye ikiye ayrılabilir. İshal süresine göre
ve 41) (0-5 yaş grubunda %10) rastlanmakta-
diğer bir ayrım, 14 günden kısa süren: akut, 14
dır. Enteropatojenik Escherichia coli çocuk yaş
gün-30 güne kadar süren: persistan ve otuz gün
grubunda %5 oranında saptanmaktadır. Ente-
veya daha fazla devam eden: kronik ishal şeklin-
rotoksijenik E. coli (ETEC), Enteroinvazif E. coli
de yapılmaktadır.
(EIEC), Enterohemorajik E. coli (EHEC) ile ilgi-
Akut ishaller genellikle enfeksiyöz neden-
li yeterli çalışma yoktur. Yersinia enterocolitica
lerle oluşur; kronik ishallerde enfeksiyonlar dı-
sıklığı ülkemizdeki çalışmalarda genel olarak %
şında değişik sebepler vardır. Ayrıca riske göre 1’den düşük bulunmuştur. İshalin sık etkenle-
(AIDS’li hastada ishal, turist ishali), fi zyopatolo- rinden norovirüsler % 10 oranında saptanmakta,
jik mekanizmaya göre (ozmotik, sekretuvar, ek- bazen salgınlara neden olmaktadır.
südatif), veya dışkı özelliklerine göre (sulu, yağlı, Besin zehirlenmelerinde en sık etkenler
kanlı) sınıfl ama yapılabilir. Staphylococcus aureus, Bacillus cereus ve Clost-
Pratiklik sağlama noktasında süre ve dışkı ridium perfringens’tir.
özelliklerine dayanan ayrımlar daha sık kullanı- Antibiyotik kullananlarda veya hastanede ya-
lır. tanlarda gelişen ishallerde öncelikle Clostridium

279