Page 214 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

45 TETANOZ

Turan ASLAN

Clostridium tetani’nin neden olduğu, kontrol şir. Genellikle kirli ve açık yaralardan giren spor
edilemeyen ve dış uyaranlarla artan, ağrılı tonik- halindeki C. tetani, anaerobik koşulların oluş-
klonik kas spazmlarıyla seyreden bir enfeksiyon ması ile birlikte, vejetatif hale dönüşerek (ger-
hastalığıdır. Isıya ve rutinde kullanılan antisep- minasyon) iki çeşit ekzotoksin üretir. Hastalık,
tiklere çok dirençli olan C. tetani sporları, doğa- 151-kd ağırlığında tek bir polipeptitten oluşan
da yaygındır ve yeryüzünün hemen hemen her “TeNT-tetanospazmin” isimli potent bir nöro-
tarafındaki toprakta doğal olarak bulunması ya- toksinin etkisiyle meydana gelir. Ürettiği diğer
nında, çeşitli hayvanlar (at, koyun, sığır, köpek, toksin olan “tetanolizin” kardiyotoksik olup he-
kedi, fare, kobay, tavuk, vb.) ve insanların intes- molize yol açsa da, dikkate değer bir klinik pato-
tinal florasında da yer alırlar. lojiye neden olmaz. Bilinen en toksik molekül-

lerden biri olan tetanospazmin, kan ve lenfatik-
Etiyoloji – Epidemiyoloji ler yoluyla perifer nöron terminallerine bağlan-

Etken olan C. tetani, ince-uzun ve düz ya- mayı takiben, aksonlar boyunca retrograt trans-
pılı, uçları yuvarlak ve Gram-pozitif boyanma port ile ilerleyerek nöronal hücrenin gövdesine
özelliğinde, kapsülsüz bir çomakçıktır. Vejetatif ve merkezi sinir sistemine ulaşır. Toksin, akson
şekli, zorunlu anaerop olup, peritrich kirpikleri boyunca ilerlemekte iken antitoksinle nötralize
ile hareketlidir. Organizma dışında kısa süre- edilemez. Beyin sapına ve spinal korda kadar
de, tenis raketi veya toplu iğneyi andıran, yu- ilerleyen toksin ekstrasellüler aralığa ve taki-
varlak veya oval şekilli terminal spor oluşturur. ben de presinaptik inhibitör hücrelere ulaşır. Bu
Hastalık; özellikle toksin salınımını, sporların hücrelerdeki “glisin” ve “GABA” gibi transmit-
gelişimini ve germinasyonunu hızlandıran ana- terlerin salınımının toksin tarafından engellen-
erobik koşulların oluşmasına ortam hazırlayıcı mesi sonucu gelişen disinhibisyon, adale doku-
özellikteki kontamine, derin ve penetran yara- sunda rijiditeye yol açar. Motor sisteme yapılan
lanmaları takiben gelişir. İyi kanlanan, temiz ve herhangi bir uyarıyı, agonist ve antagonist kas-
sağlam dokuya giren sporlar gelişip açılamazlar. ların eşzamanlı kontraksiyonu sonucu gelişen
Yaralanma yerinde kanlanmanın azlığı, nekrotik şiddetli ve uzun süreli “tetanik spazm”lar takip
doku gelişimi, yabancı cisim ve diğer mikroor- eder. Tetanospazmin benzer şekilde otonomik
ganizmaların bulunması, dokudaki oksijeni tü- sinir sistemini de etkileyerek, başta kardiyovas-
ketip uygun redoks potansiyelini oluşturarak, küler sisteme ilişkin olmak üzere çeşitli semp-
anaerobik enfeksiyon için uygun ortamı hazırlar. tomları (hipertansiyon, hipotansiyon, aritmi,
Tetanoz, kişiden kişiye bulaşı olmayan bir ateş, vb.) tetikler.
enfeksiyon hastalığıdır. Ayrıca, neden olan Tetanoz, gelişmiş ülkelerde erişkinlerde, geliş-
bakterinin organizmaya invazyonu da hastalı- mekte olan ülkelerde ise yenidoğanlarda önemli
ğa yol açmaz. Hastalık, doğrudan doğruya C. bir sağlık sorunu olmaya devam etmektedir. Nü-
tetani’nin ürettiği toksinin etkileri sonucu geli- fusu kalabalık, toprağı organik maddelerce zengin

194