Page 73 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

10

GEBELİKTE ANTİBİYOTİK

KULLANIMI

Levent GÖRENEK

Gebelik boyunca antimikrobiyallerin kullanı- maması sebebi ile çok güvenilir bulunmamak-
mı klinik pratikte hekimlerin sıkça karşılaştıkları tadır. Gebelerin bazı ilaç ve kimyasallara maruz
ve en çok soruların geldiği konulardandır. Antibi- kalmaları sonucunda fetusta malformasyon
yotiklerin seçimi hem anne sağlığı hem de çocuk oluşması durumuna teratojenik etki ve bu etkiye
sağlığı açısından çok önemli olduğundan hekim- sebep olan kimyasallar ise teratojen olarak isim-
ler ilaç önerirken hastalarının gebelik durumları- lendirilir. Yapılan çalışmalarda malformasyonlu
nı mutlaka sorgulamalıdır. Hepimizin bildiği gibi doğumların yaklaşık olarak % 3 kadarından ge-
günlük hekimlik pratiğimizde antibiyotikler çok belikte maruz kalınan ilaç, radyasyon ve enfeksi-
sık kullanılan ve uygun kullanım konusunda en yon gibi ekzojen faktörler sorumludur. İlaçlar bu
sık hataların yapıldığı ilaçlardır. Antibiyotikler ke- grup içinde düşük bir oranda gözükmesine rağ-
sinlikle ve kesinlikle bir ağrı kesici gibi görülme- men önlenebilir toksisite sebebi olması sebebi
meli mutlaka doğru endikasyonda, doğru zaman ile önem arz etmektedir. Maternal fi zyolojik de-
ve sürede kullanılmalıdır. Gebelik dönemi daha ğişiklikler ilaçların farmakokinetik ve farmako-
önceden varolan kronik hastalıklar ve yeni gelişen dinamik özelliklerini etkileyebildikleri için ilaç
tablolarla birlikte ilaç kullanımının gerekebildiği seçiminde son derece dikkatli olunmalıdır. Bu
bir dönemdir. Gebelik dönemi boyunca en sık özellikler içerisinde özellikle ilaçların absorpsi-
aneljezikler, antiemetikler ve antihistaminiklerin yonu yavaşlayan mide ve bağırsak motilitesine
yanı sıra antibiyotikler kullanılmaktadır. İlaçların bağlı olarak değişmektedir. Oral yoldan kullanı-
embriyo ve fetusa geçebilme riskleri sebebi ile lan ilaçların absorpsiyonundaki yavaşlama sebe-
özellikle antibiyotik kullanımına son derece dik- bi ile doruk plazma konsantrasyonunda azalma
kat edilmelidir. İlaçlar gebeliğin bütün dönem- gözlenebilir. Kusma ve gastroözafajeal refl ü gibi
lerinde fetus üzerinde zararlı etkiler gösterebilir, şikayetlerin artması ile birlikte ilaçların emilimi
ancak özellikle gebeliğin ilk üç ayında kullanılan azalabilir. Aynı zamanda total vücut sıvısının
antibiyotikler doğumsal malformasyonlara se- artması sonucunda plazma hacmi artarak ilaçla-
bep olabildiğinden gebeliğin, 3-11 haftalar arası rın dağılım hacmi de artabilir. Vücut yağ mikta-
en tehlikeli dönem olarak sayılmaktadır. İkinci ve rının yaklaşık olarak bu dönemde artması ile bir-
üçüncü trimestir boyunca kullanılan ilaçlar ise fe- likte yağ dokusunda biriken ilaç miktarında artış
tusun dokularında yarattığı toksik etki sonucun- olmakta ve ilaçların plazma konsantrasyonları
da büyüme ve işlevsel özelliklerinde gelişimini azalmaktadır. FDA (Food and Drug Administra-
etkilemektedir. tion) tarafından 1979 yılında yapılan toplantılar
Gebelerde ilaç kullanımı ile ilgili yapılan ça- sonucunda ilaçlar gebelik dönemindeki bebek
lışmaların etik olmaması sebebi ile bugün bu üzerinde etkileri açısından beş ayrı gruba ayır-
konudaki bilgilerimiz olgu sunumları ve retros- mıştır (Tablo 10.1):
pektif çalışmalara dayanmaktadır. Hayvan çalış- Kategori A: İnsanlarda yapılan çalışmalarda
maları ise insanlardaki özellikleri birebir yansıt- fetus üzerine olumsuz bir etki saptanmamıştır.

53