Page 53 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı
P. 53
5
ANTİMİKROBİYAL İLAÇLARIN
KULLANIMINDA GENEL
PRENSİPLER
Sercan ULUSOY
Antimikrobiyal ilaçlar enfeksiyon hastalıkları- Antimikrobiyal ilaçların kullanımında
nın özgül tedavisinde kullanılan tüm ajanları temel ilke ve kurallar
tanımlar. Bu nedenle, antimikrobiyal ilaçla-
rın; antibakteriyel, antiviral, antiparaziter ve 1. Antimikrobiyal ilaç kullanımının
antifungal ajanlar olmak üzere dört alt gru- gerekçesinin saptanması
ba ayrılmaları, etkili oldukları mikroorganiz- Hekimlik pratiğinde antimikrobiyal ilaç kulla-
ma grubunun anlaşılması açısından yararlıdır. nımının başlıca iki gerekçesi vardır. Birincisi;
Antimikrobiyal ilaçların kullanımında genel hastada var olan veya varlığından kuşkulanılan
prensiplere geçmeden önce iki deyime açıklık bir enfeksiyon hastalığını tedavi etmek yani en-
getirmekte yarar vardır. feksiyon etkenini ortadan kaldırmaktır. Buna
1. Antibiyotik: Bazı bakterilerden, ama ço- “Tedavi amaçlı antimikrobiyal kullanımı”
ğunlukla mantarlardan elde edilen, insan or- adı verilir. İkincisi ise “Profi laktik (koruyucu)
ganizmasına verildiğinde çok küçük dozlarda amaçlı antimikrobiyal kullanımı” dır. Bu du-
bile diğer bakteriler üzerinde öldürücü veya rumda ise, kişide o an için bir enfeksiyon söz ko-
üremelerini inhibe edici etki gösteren, buna nusu olmayıp, koşullar nedeniyle bir süre sonra
karşın organizmaya zararı çok az olan veya hiç enfeksiyon gelişme riski mevcuttur. Önceden
bir antimikrobiyal ilaç kullanarak enfeksiyon
olmayan (seçici toksik etki), bakteriyel enfek-
gelişmesini önlemek amaçlanmaktadır.
siyonların tedavisinde kullanılan maddelerdir.
Penisilinler, sefalosporinler, makrolidler gibi. a. Tedavi amaçlı antimikrobiyal kullanımı:
İki durumda uygulanır. Birincisinde enfeksiyon
Seçici toksik etkiye sahip olmayan, yani mik-
etkeni olan mikroorganizma mikrobiyolojik
roorganizmaya zarar verirken aynı zamanda
yöntemlerle (Gram boyama, kültür, serolojik
insan hücresine de zarar veren maddeler, in- yöntemler, PCR vb.) tanımlanmış, hastada en-
sanlarda sistemik olarak tedavi amacı ile kul-
feksiyonun varlığı kanıtlanmıştır. Böyle bir du-
lanılamazlar. Dezenfektanlar ve antiseptikler
rumda yapılan tedaviye “Etkene yönelik teda-
böyle maddelerdir. vi” veya “Özgül tedavi” adı verilir.
2. Kemoterapötik: Antibiyotiklerle aynı Tedavi amaçlı antimikrobiyal kullanımının
özellikleri gösteren, fakat mikroorganizma- ikinci şekli ise enfeksiyon etkeninin saptanama-
lardan elde edilmeyen kimyasal veya sentetik dığı, buna karşın klinik ve laboratuvar bulguların
maddelerdir. Örneğin; sulfonamitler, kinolon- bir enfeksiyonun varlığını kuvvetle düşündürdü-
lar gibi. Bu yazıda kullanım prensipleri tüm ğü durumlarda yapılan antimikrobiyal tedavidir.
gruplar için aynı olduğundan genel olarak an- Buna da “Ampirik tedavi” adı verilir. Ampirik
timikrobiyal deyimi kullanılmıştır. tedavinin gerekçeleri, kültür sonuçlarının elde
edilmesine kadar geçen sure içinde tedaviye
başlanmamasının hasta için olumsuz sonuçlar
doğurabileceği ciddi enfeksiyonlar (sepsis, bak-
33
