Page 35 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

Enfeksiyon Hastalıklarında Temel Yaklaşımlar 15

bulunduğu yerden olabildiğince bu yararlı dost Giriş Kapısı
mikroorganizmaları rahatsız etmeden ayıklanıp
çıkarılması gerekir. Aksenik (mikroorganizma- Bir enfeksiyon hastalığı etkeninin vücuda bir
sız, tek başına) bir yaşamın mümkün olmadığı giriş kapısı vardır. Vücudun dış dünya ile en ge-
bilinmelidir. niş teması deri aracılığı ile olur. Bunu sırasıyla
solunum, gastrointestinal sistem (GİS) ve üroge-
Bulaş Yolları nital sistem izler. Bütün bu dış dünya ile temasta
olan sistemler özel mekanizmalarla korunurlar.
Enfeksiyon etkenleri ya enfeksiyondan he- Bunların çöküşleri, ya da bunları alt edebilen
men önce vücuda yerleşirler, ya da önceden mikroorganizmalar buraları giriş kapıları olarak
zaten vardırlar da konak koşullarının değişme- kullanırlar. Bu mikroorganizmalar ya girdikleri
si üzerine hastalık yaparlar. Birinci grup enfek- yerlerde yerleşirler, ya da giriş yaptıkları yerden
siyon gelişmesinde immün sistemi yetmezliği asıl hastalık yapacakları organ ve dokulara ge-
önemli yer tutarken, ikinci grupta bu özellik çerler.
görece daha azdır. Öte yandan mikroorganiz- Pek sözü edilmese de bu mikroorganizmala-
maların konak organizmaya bulaş şekilleri de rın bir de çıkış kapıları vardır. Bu çıkış kapıları da
önemli bir konudur. Birçok mikroorganizma giriş kapılarıyla yakından ilişkilidir. Vücut çıkar-
vücuda doğrudan (aracısız, direkt temas yoluy- tıları bu çıkış kapılarında başrolü oynar. Dışkı,
la) ulaşabilir. Burada mikroorganizmalar önceki idrar, damlacık şeklindeki solunum salgıları ve
konaktan veya bulundukları çevreden doğrudan balgam, bu çıkış yollarının başlıcalarıdır.
doğruya konağa erişirler. Bir salgında infl uen-
za virüsü doğrudan alıcı konak organizmaya Patogenez ve Patoloji
ulaşır. Halbuki bazı mikroorganizmalar konağa
doğrudan ulaşmazlar. Arada herhangi bir aracı Mikroorganizmalar hastalık oluştururken
yoluyla (indirekt) konağa ulaşırlar. Bu aracının çeşitli yapısal özelliklerini kullanırlar. Özellikle
enfeksiyon zincirindeki rolü çok çeşitli olabilir. gram-negatif bakterilerin lipopolisakkarit yapı-
Bazı mikroorganizmalar aracıda yaşamlarının daki dış membran yapıları toksik karakterdedir.
bir evresini geçirirler. Bu bulaş biçimine vektör Bu madde bakteri parçalanmadan ortama salın-
veya portör ile bulaş denir. Vektörlük bir konak- maz. Enfeksiyon sırasında parçalanan bakteriler-
tan diğerine etken mikroorganizmaları nakle- den açığa çıkan bu madde kuvvetli bir antijenik
den aracılardır. Vektörler genellikle bu aktarım yapı özelliği gösterir. Bu nedenlerle bu maddeye
sırasında hastalanmazlar. Bazı vektörlerde etken “Endotoksin” denir.
mikroorganizmalar bir gelişim evresi geçirirler. Bakterilerin dışarı salgılanan “Ekzotoksin”
Bu yaşam biçimine ise “heteroksen yaşam” de- özellikte maddeleri de vardır. Bu maddeler genel-
nir. Örneğin malarya vektör artropodda seksüel likle protein yapıda olup konak dokularda zarara
bir üreme ve ardından da sporlanma gösterir. yol açarlar veya hücre metabolizmasına müda-
Bu evreler insan evresinde yoktur. Bir diğer vek- hale ederler. Bakterilerin parçalanması sırasında
törlük ise etken mikroorganizmanın vektörün içerdikleri salgılanmamış ekzotoksinler de endo-
biyolojik yaşamında yer almadan sadece dış kı- toksinler gibi açığa çıkarlar. Bazen mikroorganiz-
sımlarına bulaşarak yayılmasıdır. Buna da “Me- maların sadece toksinlerinin vücuda girmesi de
kanik vektörlük” denir. Bir karasineğin kanat ve hastalık tablosu oluşturmaya yeter. Birçok GİS
bacaklarıyla Shigella dysenteriae’yi bulaştırması enfeksiyonu bu yolla hastalık yapar. Doğaldır ki,
buna örnektir. Bir mikroorganizmanın bir baş- bu durumda tanıya yönelik kültür tekniklerinin
ka canlıda bir yaşam evresi geçirmeden bulunup tanıda yararı olmaz.
onu bir mikroorganizma deposu gibi kullanması Enfeksiyon hastalıklarının patolojisinde de
ise “Rezervuarlık” olarak isimlendirilir. Rezervu- iki temel olay söz konusudur: Enfl amasyon ve
arlık genellikle bir memeli için kullanılan terim- nekroz. Bazen nekroz ve enfl amasyon beraber
dir. İnsanlar için portörlük (taşıyıcılık) sözcüğü de yürüyebilir. Bunlara sırasıyla enfl amatuvar,
tercih edilir. nekrotik veya nekroenfl amatuvar hastalıklar