Page 311 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

70

BESİN ZEHİRLENMELERİ

Mehmet Akın TAŞYARAN

Su ve besinlerle bulaşan ve daha çok gastro- tele sitotoksik olan ve hücre hasarı, enfl amasyon
intestinal semptomların ön planda olduğu akut ve kanlı diyareye neden olan “Shiga toksin” de-
tabloya besin zehirlenmesi denir. İki yüz ellinin nen benzer bir toksin üretmektedir.
üzerinde farklı besinle besin zehirlenmesi ta- Besin zehirlenmesi tek sporadik olgu veya
nımlanmıştır. daha az sıklıkla ortak gıda tüketimine bağlı salgın
şeklinde görülebilir. Ortak gıda tüketimi sonrası
Etiyoloji iki veya daha fazla kişinin etkilendiği, özellikle

gastrointestinal veya nörolojik semptomların
Çoğunda etken bakteriler, virüsler ve parazit-
eşlik ettiği akut hastalık tablosunda besin zehir-
ler iken çok sık olmamakla birlikte benzer tablo-
ya kimyasal maddelerden gelen toksinler, zehir- lenmesi akla gelmelidir. Besin kaynaklı hastalı-
ğa herkes yakalanabilir, ancak bazı kişiler daha
li mantarlar ve böcek ilaçları da neden olabilir.
duyarlıdır. Bunlar bebekler, çocuklar, gebeler,
ABD’de besin zehirlenmeleri genellikle Salmo-
yaşlılar ve immün sistemi zayıf olan kişilerdir.
nella, Campylobacter jejuni, E. coli O157:H7 ve
daha az sıklıkla Shigella gibi bakteriyel patojen- Bireylerin kontamine besin yedikten sonra gös-
terdikleri tepki, bakteri veya toksine, besinin ne
lere bağlı gelişmektedir.
oranda kontamine olduğuna, tüketilen miktara
Epidemiyoloji ve kişinin bakteriye karşı gösterdiği duyarlılığa
göre değişiklik gösterir. Aynı kontamine besini
Ülkemizde bu konuyla ilgili net bir istatis- tükettikten sonra oluşan belirtiler diğer kişide
tiksel bilgi olmasa da tahminlere göre yılda 15 oluşmayabilir. Etkene yönelik ipuçlarına inkü-
milyon kişi gıda zehirlenmesine maruz kalmak- basyon süresi, semptom ve bulgular ile ulaşıla-
tadır. Enfeksiyöz diyarelerin çoğunda bulaş su, bilir.
yiyecek veya insanlarla temas ile ortaya çıkmak-
tadır. Tablo 70.1’de bulaş yolları ve etkenler yer 1-6 Saat İçinde Gelişen Bulantı ve Kusma
almaktadır.
En sık etkenler Staphylococcus aureus ve
Klinik Özellikler Bacillus cereus’dur. İnkübasyon süresinin kısa
olması enterotoksinlerin önceden oluştuğunu

Enfeksiyöz diyaresi olan hastalarda genellik- gösterir. Stafilokokkal besin zehirlenmesi kus-
le sulu, malabsorbtif veya kanlı diyare ile ilişkili ma (%82), diyare (%68) ve ateş (%16) ile karak-
bulantı, kusma ve karın ağrısı yakınması olur. terizedir. S. aureus özellikle proteinden zengin,
Diyare enflamatuvar medyatörler tarafından in- şeker veya tuz içeren besinlerde (salam, kre-

testinal sekresyonların stimulasyonuna, hasarlı malı yiyecekler, mayonezli patates salatası, yu-
epitelden azalmış absorpsiyonuna ve lümene murtalı salatalar) rahatlıkla üreyebilir. Gıdanın
protein kaçağına bağlı gelişir. Shigella türleri ve görünüm ve kokusu normaldir. Mevsim seçici-
enterohemorajik Escherichia coli, intestinal epi- liği yoktur.

291