Page 33 - EKMUD Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

Kuramsal olarak basit ve ucuz bir üretim yaklaşımı olan DNA aşılarının standart
uygulamasında çıplak DNA plazmidi miligram düzeyinde ya kas içi ya da deri içi yollar-
dan uygulanır; bu amaçla farklı fiziksel yaklaşımlar (elektroporasyon, gen tabancaları,
mikroenjeksiyon gibi), kimyasal yöntemler (emülsiyonlar) ya da biyolojik yöntemler
kullanılabilir.
Plazmidlerin hangi yolla ve nasıl verildiği DNA aşılarında başarıyı etkileyen önemli
bir unsurdur. Plazmidlerin hücre içine sokulmasında Salmonella typhi, Shigella flexne-
ri, Listeria monocytogenes gibi atenüe hücre içi bakteri vektörleri de kullanılabilmek-
tedir. Son yıllarda denenen yöntemlerden biri de nano parçacıklar aracılığıyla plazmi-
din hücre içine alınmasıdır.

DNA aşılarında kullanılan plazmidlerde iki temel yapı bulunur; plazmid omurgası
ve transkripsiyonel birim. DNA aşılarının üstünlüklerinden biri tek bir plazmid üze-
rinde birden fazla proteinin kodlanabilmesidir. Bu yöntemle hazırlanarak insanlarda
yaygın kullanıma giren bir aşı henüz yoktur.

2.4.11. rna aşıları
Bu konu ile ilgili çalışmalar son yıllarda mRNA temelli aşılar üzerine yoğunlaşmıştır.
Viral vektörler ya da DNA temelli aşılar gibi RNA aşıları da antijenin uygun konformas-
yonda hücre içi üretimini sağlamaktadır. DNA aşılarından farklı olarak RNA’nın direkt
olarak hücre sitoplazmasına sokulması önemli bir üstünlük sağlamaktadır. Ayrıca ya-
bancı bir DNA’nın kullanımından kaynaklanacak olası olumsuzluklar RNA aşılarında
söz konusu değildir.
Günümüzde, translasyon özellikleri farklı olan iki tip mRNA aşısı üzerinde çalış-
malar devam etmektedir; bu aşılardan biri konvansiyonel, küçük boyutta, amplifiye
olmayan mRNA molekülleri, diğeri ise self-amplifying mRNA (SAM) olarak tanımla-
nan, daha büyük moleküllerdir. Günümüzde SAM aşılarının platform teknolojisinin
en somut örneği olduğu, çok sayıda virüs aşısının (Influenza, Ebola, HIV, CMV, RSV,
kuduz gibi) hazırlanmasında kullanılabileceği ve nihayet bir salgın durumunda sürat-
le aşı üretimini mümkün kılan bir yaklaşım olduğu kabul edilmektedir. Teknolojinin
hazır olması durumunda sadece sentetik gen bölgesinin sübstitüsyonunu yaparak,
aynı platformu farklı etkenler için de kullanmak mümkündür. Bu bağlamda mRNA aşı
hazırlama yaklaşımı uyarınca COVID-19 aşısı geliştirilmiş ve kullanıma girmiştir.
2.4.12. Yapısal vaksinoloji

Yapısal vaksinoloji, yeni terapötiklerin geliştirilmesinde geniş çaplı bir kullanım ala-
nı bulmuştur. Bunlara örnek olarak HIV-1 ve HCV proteaz inhibitörleri verilebilir. Nük-
leer manyetik rezonans (NMR), kütle spektroskopisi, X-ışını kristallografi gibi molekül-
lerin üç boyutlu yapılarının belirlenmesini sağlayan teknolojilerin gelişmesi ile yapısal
vaksinoloji olarak adlandırılan yeni bir alan oluşturulmuştur. HIV ve tüberküloz gibi
farklı patojenlere karşı aşı çalışmalarında yapısal vaksinoloji yaklaşımları kullanılmaya
başlanmıştır. Yeni teknolojiler, konak ile patojen arasındaki karşılıklı etkileşimlerin ge-
nomik ve proteomik düzeyde ayrıntılı biçimde incelenmesini sağlamıştır.

12