Page 29 - EKMUD Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

2.3.2. aşıların eş zamanlı uygulanması
Bu konuda genel kural, her türlü aşının aynı anda uygulanabileceğidir. Kullanımda
olan canlı ve inaktive aşıların aynı anda uygulanması antikor cevabını azaltmaz ve yan
etki hızlarını etkilemez.
2.3.3. aşıların farklı zamanlarda uygulanması

Enjekte edilerek uygulanan canlı aşılar aynı anda uygulanmamışsa aralarında en
az dört hafta süre bırakılmalıdır. Bu önlem, önce uygulanan aşının sonrakinin etkin-
liğini azaltmaması için gereklidir. Eğer bu süreye uyulmamış ve ikinci aşı dört hafta-
dan daha önce uygulanmışsa, ikinci aşı dört hafta sonra yeniden uygulanmalı ya da
immün yanıt serolojik olarak kontrol edilmelidir. Bu duruma tek istisna; monovalan
kızamık aşısı sonrası dört haftadan daha kısa sürede uygulanan sarıhumma aşısıdır.

Oral yolla uygulanan canlı aşılar [oral polio aşısı (OPA) ve tifo] hem birbirlerinin
hem de enjekte edilen canlı aşıların etkinliğini azaltmazlar. Birbirlerinden önce ya da
sonra herhangi bir zaman uygulanabilirler.
2.3.4. aşılamaya kalınan yerden devam edilmesi
Bir kişiye daha önce aşı yapılmışsa, bu aşıların yapıldığına dair bir kayıt olması
şartıyla, aradan geçen süreye bakılmaksızın aşılamaya kalınan yerden devam edilir.
2.4. aşı TiPleri
Dünyada ve ülkemizde kullanılmakta olan aşı tipleri; canlı atenüe veya inaktive aşı-
lar gibi daha klasik yöntemlerle üretilen aşılardan, rekombinan yöntemler ve nükleik
asit temelli aşılar gibi daha yeni teknolojiyle üretilen aşılara kadar geniş bir çeşitlilikte-
dir. Birkaç aşının birlikte kullanıldığı kombine aşı formları da mevcuttur. Bu bölümde
farklı aşı üretim tekniklerinin özellikleri ele alınacaktır.
2.4.1. Canlı-atenüe aşı
Canlı-atenüe aşının esasını, genellikle konakta kendi kendine çoğalan veya hüc-
releri enfekte eden ancak hastalığa neden olmadan bir immünojen olarak işlev gören
mikroorganizma oluşturur. Bazı canlı aşılar, bir veya iki dozla ömür boyu koruma sağ-
layabilir. Bu tür aşılar, doğal enfeksiyon veya hastalığın konakçıya ömür boyu koruma
sağladığı durumlarda uygulanabilir.
Canlı aşılar, konakta doğal mikroorganizmanınkine benzer bir şekilde sınırlı bir
dereceye kadar çoğalan virüsler veya bakterilerden oluşur. Böylece doğal enfeksiyon
tarafından ortaya çıkarılana benzer bir bağışıklık yanıtı oluşturur. Canlı aşılarla hem
hümoral hem de hücresel bağışıklık (örneğin; sitotoksik T lenfositleri) sağlanır.

Atenüasyon için doğal bir insan enfeksiyonu sırasında izole edilen vahşi tip vi-
rüs, bir veya daha fazla hücre tipinden oluşan hücre kültüründe pasajlanır. Örneğin;
oral poliovirüs ve rotavirüs aşıları ve parenteral kızamık, kabakulak, kızamıkçık (KKK)
ve suçiçeği aşıları bu şekilde üretilir. Dünyada çok yaygın kullanılan Bacille Calmet-
te-Guérin (BCG) Mycobacterium bovis’in seri pasajlarla çoğaltılarak (231 pasaj-13 yıl)
elde edilen canlı atenüe suşundan elde edilmiştir.
8