Page 31 - EKMUD Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

aşıda birden fazla antijenik peptit kullanılabilir. Peptitlerin nispeten küçük boyutlu
olması nedeniyle, genellikle kendi başlarına zayıf immünojeniklerdir ve yeterli uyarı
sağlaması için taşıyıcı moleküllere, uygun bir immün yanıtın indüklenmesi için de ad-
juvanlara ihtiyaç duyulur. HIV, HCV, HPV, sıtma terapötik kanser aşı çalışmaları bu yön-
tem uyarınca devam etmektedir. Rusya’da “EpiVacCorona” adında spike proteininin
peptitlerinden geliştirilmiş bir COVID-19 aşısı Ekim 2020’de onay almıştır.

2.4.4. Toksoid aşılar
Toksoid, kimyasal değişiklikler sonucunda zararsız hale getirilmiş ancak antijenik
özelliklerini koruyan bir bakteriyel ekzotoksindir. Toksoid aşı üretmek için bakteriler
uygun ortamlarda çoğaltılır. Bakteriyel toksin kültür ortamından çıkartılır, saflaştırılır
ve genellikle formalinle inaktive edilir.
2.4.5. Konjüge aşılar
Polisakkarit aşıların taşıyıcı bir proteine konjüge edilmesi ile T hücre yanıtının in-
düklenmesi sağlanabilir. Bu protein tetanoz toksoidi, difteri toksoidi, N. meningiti-
dis’in dış membran proteini olabilir.

2.4.6. rekombinan dna (rdna) teknolojisi ile hazırlanan aşılar
rDNA teknolojisiyle bakteri, maya veya memeli hücre kültüründe herhangi bir
protein klonlanarak pürifiye edilir ve aşı olarak kullanılabilir. rDNA teknolojisinin ilk
uygulaması HBsAg geninin Saccharomyces cerevisiae’de ekspresyonu yoluyla hepatit
B aşısı için gerçekleştirilmiştir. rDNA teknolojisi ile pek çok viral, bakteriyel ve parazit
enfeksiyonu ile aşı adayı geliştirilmeye çalışılmaktadır.
2.4.7. Kombine aşılar

Aynı preparasyonda iki veya daha fazla antijenden oluşan aşılardır. Bu yaklaşım
difteri-boğmaca-tetanoz veya kızamık-kızamıkçık-kabakulak için yıllardır kullanılmak-
tadır. Kombinasyon ürünleri, aşı uygulamasını basitleştirir, sağlık merkezine geliş sa-
yısını azaltır ve fazla enjeksiyon gerektirmeden yeni aşıların uygulanmasına izin verir.

Kombine aşı uygulamalarında yan etkiler daha sık görülebilir. İnterferans olasılığı
nedeniyle antikor cevabı etkilenebileceğinden uygun kombinasyonlar hazırlanmalıdır.
Üretici firma önerileri dışında kombinasyon yapılmamalıdır.
2.4.8. virüs benzeri partikül (vBP; virus-like particule-vlP) aşıları
Virüs benzeri partikül, etkenin yapısal viral proteinlerinin kendiliğinden bir araya
gelmesiyle oluşan, nükleik asit içermedikleri için enfeksiyöz olmayan yapılardır. Söz
konusu viral proteinlerin ekspresyonu için memeli hücreleri, bakulovirüs, maya hüc-
releri, rekombinan vaksinya, Salmonella spp., E. coli, alfavirus replikonları ve bitkiler
kullanılmaktadır. Günümüzde kullanımda olan iki VBP aşısından hepatit B aşısı maya-
larda, HPV aşıları ise maya ya da bakulovirüs sistemlerinde üretilmektedir. Virüs ben-
zeri partiküller yapısal olarak virüs partiküllerine benzer olduğundan konformasyonel
B hücre epitopları içerirler ve nötralizan antikorların oluşmasına neden olurlar. Diğer
yandan, VBP’ler sitotoksik ve yardımcı T hücre yanıtlarını da uyarma yeteneğindedir.
10 Virüs benzeri partiküller deneysel aşı çalışmalarında yaygın olarak kullanılmaktadır.