Page 84 - EKMUD Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

3.14. covıD-19 aşıları
3.14.1. Giriş
Pandeminin ilk yılından itibaren farklı yöntemlerle hazırlanan bir dizi aşı (inaktif
aşılar, vektör aşıları ve mRNA aşıları) kullanıma girmiş ve bağışıklama çalışmaları kü-
resel boyutta başlamıştır. Aşılamanın uygulanması, küresel sürü bağışıklığına ulaşmak
için önemli faktörlerden biri olmasına rağmen koruyucu etkinlik ve güvenlik profili
açısından bir aşının diğerine üstünlüğü konusunda henüz bir fikir birliği yoktur.
2022 yılının ilk aylarında 10 milyar dozdan fazla aşının uygulandığı ancak kısa
sürede erişilen bu yüksek sayıya rağmen dağıtımdaki eşitsizlik nedeniyle günümüz-
deki uygulamanın pandemiyi sonlandırmada yetersiz olacağı kabul edilmektedir. Öte
yandan kullanımda olan ve birinci jenerasyon aşılar olarak tanımlanabilecek aşıların
yetersiz kaldığı bazı noktalar vardır. Yakın zamanda kullanıma girmesi beklenen geliş-
tirilmekte olan çok sayıda aşı vardır.
covıD-19 aşıları Hakkında Genel Bilgiler:
covıD-19 aşı geliştirme hızı: COVID-19 aşı geliştirmesi hızlandırılmış olsa da
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından acil kullanım listesine alınan her aşı standart
preklinik ve klinik gelişim aşamalarından geçirilmiştir.

aşı etkinliğinin hesaplanması: Yüzde olarak aşı etkinliği, aşı alanlar ile plasebo
alanlar arasındaki hastalık insidansındaki azalmadır ve aşağıdaki formülle hesaplanır:
[(aşısızlarda atak oranı – aşılılarda atak oranı)/aşısızlarda atak oranı] x 100

antijenik hedef: COVID-19 aşıları için ana antijenik hedef, yüzey spike proteini-
dir. Konakçı hücreler üzerindeki anjiyotensin dönüştürücü enzim 2 (ACE2) reseptörü-
ne bağlanır ve membran füzyonunu indükler. SARS-CoV-2 spike proteininin reseptör
bağlama alanına bağlanan antikorlar, konak hücreye tutunmayı önleyerek virüsü nöt-
ralize eder.
3.14.2. Kullanımda olan ve Geliştirilmekte olan covıD-19 aşıları
Aşılar, farklı teknolojik platformlara göre tam virüs aşıları, alt birim aşıları (subü-
nit aşılar), viral vektör aşıları ve nükleik asit aşıları olarak sınıflandırılabilir (Şekil 5).
Günümüzde yedi aşı, küresel ölçekte toplu aşılamada kullanılmak üzere DSÖ’nün
acil kullanım onayını almıştır ve 300’den fazla aşı, klinik öncesi veya klinik deneme
aşamasındadır.
3.14.2.1. tam virüS aşıları
Tam virüs aşıları, inaktive aşıları ve canlı zayıflatılmış aşıları içerir. Tam virüs aşıları-
nın immünojenik içeriği, patojeni nötralize eden ve ortadan kaldıran hümoral immü-
nite veya antikor aracılı immünitenin hakim olduğu bir immün yanıtı indükler.
Tam virüs aşıları, özellikle inaktive aşılar, yüksek güvenlik profiline sahiptir ve
büyük ölçekte üretilmesi ve taşınması kolaydır. Yüzlerce yıldır kullanılan bilinen bir
teknolojidir. Bu nedenle, bir pandemi sırasında genellikle öncelikli bir aşı geliştirme
yoludur. İnaktive aşıların dezavantajları, nispeten düşük seviyede indüklenmiş bağı- 63