Page 461 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

ŞARBON109

Mehmet DOĞANAY

Şarbon hastalığı, ot yiyen hayvanlardan in- dır; ödem toksini (EF+PA) ve öldürücü (letal)
sanlara bulaşan bir zoonotik bir enfeksiyon has- toksin (LF+PA). Bakteri, iki plazmidi (pXO1 ve
talığıdır. Batı literatüründe “anthrax” , Türkçe pXO2) vardır ve bu virülans faktörlerini kodlar.
kaynaklarda “şarbon” olarak geçmektedir. Bu plazmidlerden birine kaybeden suşların vi-
rülansları azalır veya kaybolur.
Etiyoloji
Epidemiyoloji
Bacillus anthracis, Bacillus grubu içerisinde
yer alan ve gram-pozitif, aerop veya fakültatif Şarbon, dünyada gittikçe azalan bir enfek-
anaerop, endospor oluşturan, 1.2-10 m uzun- siyondur. Endüstriyel ülkelerde insan şarbonu
luğunda ve 0.5-2.5 m kalınlığında olabilen bir artık görülmemektedir, fakat B. anthracis, po-
basildir. B. anthracis, kanlı agar, nutrient agar tansiyel biyoterör etkeni olarak ön plana çık-
o
gibi besi yerlerinde, 37 C de 24 saat içinde maktadır. Ülkemizde ise şarbon endemik bir
ürer. hastalıktır. Enfeksiyon, insanlara enfekte hay-
Basil, canlı organizmada (insan veya hayvan) vanlardan doğrudan temas veya dolaylı temas
vejetatif halde bulunur ve kapsül oluşturur. yoluyla bulaşır.
Bakteri, serbest oksijen varlığında spor oluştu- Bulaşma kaynaklarına göre bu enfeksiyon;
rur. Bu sporlar soğuk, ultraviyole, kuruluk, yük- 1. Endüstriyel,
sek ve düşük pH ve kimyasal dezenfektanlara
2. Tarımsal,
son derece dayanıklıdırlar. B. anthracis sporları 3. Laboratuvar kaynaklı olabilir.
o
140 C’de 30 dk.’da, 180 C’de iki dk.’da inaktive
o
olur. Pratikte kullanılan dezenfektanlara di- Endüstriyel kökenli şarbon, sporlar ile
rençlidirler. Ancak yüksek konsantrasyonlarda kontamine keçi kılı, koyun yünü, deri, post
formaldehid (%5-10), gluteraldehid (%2-4), hid- ve kemik gibi hayvansal maddelerin sanayide
rojen peroksid ve perasetik asid etkilidir. Top- işlenmesi esnasında oluşur. Sporların deriye
rakta sporlar canlılığını uzun süre (60 yıldan bulaşması ile deri şarbonu veya sporların so-
fazla) devam ettirir. lunması ile akciğer şarbonu gelişir. Tarımsal
B. anthracis’in üç ayrı antijenik yapısı var- kökenli şarbon, enfekte hayvanlarla doğrudan
dır; polipeptid (poly--D-glutamic acid) yapı- temas sonucu gelişir. Ölen hasta hayvanların
sında kapsülü, polisakkarid yapısında somatik kesilmesi, derisinin yüzülmesi, etinin kıyılma-
antijeni ve kompleks protein yapısında toksini. sı sonucu doğrudan temasla deri şarbonu veya
Bunlardan ikisi, kapsül ve toksini, bakterinin vi- enfekte etlerin yenilmesi ile sindirim sistemi
rülansında rol oynar. Toksin protein yapısında şarbonu gelişir.
olup, üç kompenenti vardır; ödem faktörü (EF), Ülkemizde görülen şarbon olgularının tama-
protektif antijen (PA) ve letal faktör (LF). Has- ma yakını tarımsal kökenlidir.
talık patogenezinde rol oynayan iki toksini var-

441