Page 23 - Toksoplazmoz Tanı ve Tedavi Uzlaşı Raporu

Toksoplazmoz Tanı ve Tedavi Uzlaşı Raporu BÖLÜM 4

KORUNMA ve KONTROL

Genel BilGiler kırılmadan devam etmekte ve çevre sağlığı da olumsuz yönde
etkilenmektedir. Özellikle de T. gondii’nin son konağı olan so-
Toksoplazmoz; dünya çapında dağılımı, tüm sıcak kanlı hayvan- kak kedileri şehirlerde, çiftliklerde diğer hayvanların kontamine
ları enfekte edebilmesi ve insan nüfusunun üçte birini etkileme- olmasında başlıca rol oynamaktadır. İnsana bulaşın önlenme-
si nedeniyle en başarılı parazit olarak kabul edilir. Bu hastalığın sinde kedi dışkısından saçılan ookist salınımının önlenmesi halk
kontrol altına alınması ve korunmanın sağlanması için parazitin sağlığı açısından çok önemlidir. Hayvan besleyenler veteriner
yaşam döngüsünün, bulaş yollarının ve risk gruplarının iyi bilin- hekimler tarafından bilgilendirilmeli, hayvanların dış ortam-
mesi gereklidir (1). Toksoplazmadan başlıca korunması gereken dayken çevreye gelişigüzel dışkı bırakmaları engellenmelidir.
kişiler seronegatif gebe kadınlar ve immün sistemi baskılanmış Koyunlar oositlere temaslarının önlenmesinin zor olduğu hay-
hastalardır (2). Toksoplazmoz, kök hücre ve solid organ nak- van grubudur, dış ortamda yetiştirildikleri için bu önemli bir
li alıcılarında hayatı tehdit eden fırsatçı bir enfeksiyondur. Bu sorundur (5). Kedi kumunun uygun bertarafı, vahşi kedi po-
hastalardaki insidans, genel popülasyonun toksoplazma preva- pülasyonunu azaltmak, kedileri içeride tutmak ve çocukların
lansıyla yakından ilişkilidir. Solid organ nakil alıcılarında toksop- oyun alanlarının korunması ookist yükünü azaltabilir. Kediler
lazmoz esas olarak bir toksoplazma-seropozitif donörden bir genellikle avlanmaya ve enfekte kuş veya küçük memelilerle
toksoplazma-seronegatif alıcıya parazitin nakledilen organla beslenmeye başladıklarında T. gondii ile enfekte olurlar (6,7).
bulaşmasından kaynaklanır. Bu risk, parazitin kalp gibi enkis- İnsanların doku kistlerini yutarak enfekte olmalarına ek olarak,
tasyon bölgeleri olarak tanınan organların transplantasyonuyla T. gondii ookistlerini doğrudan inhale ederek ya da yutarak da
daha yüksektir. Kök hücre nakil alıcılarında başlıca toksoplaz- enfekte olabilirler. Kedinin çöp kutusunu değiştirmek, bahçeyle
moz riski, seropozitif alıcıda nakil öncesi latent enfeksiyonun uğraşmak, kum havuzunda oynamak, yıkanmamış meyve veya
reaktivasyonu kaynaklıdır. Donör ve alıcıların serolojik olarak sebze yemek, ookist içeren içme suyu, bu durumun nedenleri
taranması, reaktivasyona duyarlı ya da toksoplazmanın organla arasında sayılabilir. Çalışmalar hamam böceği ve sineklerin, oo-
bulaşına maruz kalmış hastalarda kemoproflaksi ve yüksek riskli kistleri kedi dışkısından alıp korunmasız yiyeceklere taşıyabile-
transplant alıcılarında moleküler yöntemler ile takibin toksop- ceğini göstermiştir (6,8). Kedi dışkısında yuvarlanan köpeklere
lazmoz gelişimini azaltmada etkili olduğu düşünülmektedir (3). bakım verip, besleyenler bile T. gondii ookistleri enfekte olabilir.
AIDS hastalarında; toksoplazma IgG pozitif ve CD4 T lenfosit sa- Bu nedenle enfekte olmanın birçok nedeni vardır, doğrudan
yısı 100’ün altında ise kemoproflaksi önerilir (4).
kedi ile temas olması beklenmemelidir (7).
Kişinin yeme alışkanlığı toksoplazmozun bulaşında en önemli Öneriler (9);
rolü oynar. Çünkü dirençli enfektif formlar (ookistler) dışkıyla
toprağı, meyve, sebze veya suyu kontamine ederler. Hayvanlar, - Etler çiğ veya az pişmiş olarak tüketilmemelidir (67°C’nin üze-
özellikle evcilleştirilmiş et hayvanları (özellikle domuzlar, kuzu- rinde pişirmek veya füme yapmakla, -20°C’de dondurmakla et-
lar, daha az sıklıkla inekler) risk oluşturur. Parazitemi evresinde lerdeki kistlerin öleceği bildirilmektedir).
T. gondii plasentadan geçebilir; bu nedenle, gebelerde müm- - Çiğ etle temas durumunda mukozal yüzeylere temas edilme-
kün olduğunca erken tanı ve tedavi çok önemlidir (2).
meli ve eller mutlaka iyice yıkanmalıdır.
Gıda ve su kaynaklı bulaş, T. gondii enfeksiyonunun önemli ne- - Çiğ etle temas eden mutfak gereçleri (bıçak, kesme tahtası
denlerinden biridir. Bulaşmada rol oynayan ana etkenler; çiğ gibi) diğerlerinden ayrı olmalıdır.
veya az pişmiş etlerdeki doku kistleri ve ookistli çiğ sebze, mey-
ve ve sudur. Ek olarak diğer bir bulaş yolu da fetüsün T. gondii - Kedi dışkısıyla temas edilmemeli, risk durumunda eldiven gi-
takizoitlerinden etkilendiği plasenta yoluyla bulaşma olan ver- yilmeli ve eller yıkanmalıdır.
tikal geçiştir (1).
- Çiğ sebze ve meyveler iyi yıkanmadan tüketilmemelidir.
Toksoplazmoz önemli bir halk sağlığı sorunudur. Sokakta artan - Kontaminasyon riski olan sular içilmemelidir.
kedi popülasyonu dışkıda saçılan ookist salınımının da artma-
sına yol açmıştır. Sokak kedileri, çöp konteynırlarına veya dışa- - Evcil kedilerin aşılamaları düzenli olarak yapılmalıdır.
rıya atılan çiğ etleri tüketmekte ve tükettikleri çiğ ette mevcut - Evcil kedilerin dışkılarında atılabilecek ookistler, enfektif forma
doku kistlerini alarak enfekte olan kedilerde, zamanla ookistler en az 24 saat sonra dönüştüğünden, dışkıların atılması 24 saati
dışkı ile çevreye saçılmaktadır. Sonuç olarak, enfeksiyon zinciri geçmemelidir.