Page 24 - Enfeksiyon Hastalıkları Kitabı

4 Enfeksiyon Hastalıkları

tahripkar hikayelerinden birisidir. Milyonlarca Şiddetli pandemileri ile milyonlarca insanın ca-
insanı mağdur etmiştir ve etmeye de devam et- nına kıyan enfeksiyon, zaman zaman kıtalara
mektedir. hakim olmuş, büyük göçlerle ulusları sürükle-
Sıtma ile en eski kayıtlara eski Mısır ve miştir. Veba ilk kez M.Ö. 300 yılında Libya, Mısır
Çin’de rastlanmaktadır. M.Ö. beşinci yüzyılda ve Suriye topraklarında tanımlanmıştır. Bundan
Hipokrat, tekrarlayan ateş ve dalak büyüklüğü önce de Asya’nın korkunç pandemilerini yazan
ile seyreden malarya sendromunu ve bataklıkla
Hint hekimleri olmuştur. Vebanın Avrupa’ya 6.
ilişkisini açıkça tanımlamıştır; önerdiği batak-
yüzyılda geçtiği bildirilmiştir. Ondördüncü yüz-
lık drenajı bugün hala geçerlidir. Esasen malaya yılda Çin’den kalkan büyük bir pandemi, bütün
adını buradan (mal-air = fena havanın solun- Asya’yı kaplayarak 25 milyon insanı öldürdükten
ması) almaktadır. Türk hekimlerinden İbn-i
Sina ve Ebubekir Razi’nin eserlerinde sıtma ola- sonra, Avrupa ve Afrika’ya geçmiştir. Bundan
rak tanımlanan ateş şekilleri vardır. Malarya’ya sonra da veba Avrupa’da hiç kaybolmamış, sık
Homer’in “İliada”sında ve Shakespeare’in eser- sık epidemi ve pandemiler yapmıştır. Avrupa’dan
lerinde de rastlanmaktadır. da Güney ve Kuzey Amerika’ya atlamıştır. Bu
Güney Amerika’da 1630 yılında kına kına pandemilerden ülkemiz de zarar görmüş; önem-
ağacının kabuğunun ateşli hastalığa iyi geldiği li kayıplar yaşanmıştır.
bulunmuş ve bu madde 1648’den sonra sıtma Bazı pandemiler akciğer vebası şeklinde gö-
tedavisinde yaygın olarak kullanılmıştır. Mec- rülüp hastaları asfiksi ile öldürdüğünden buna
kel, Virchow ve Kelsch, sıtmalı hasta organla- Kara Ölüm adı verilmiştir. Avrupa’da Milano
rında ve kanında biriken pigmentleri sapta- (1630), Londra (1665), Marsilya (1721) epide-
mışlardır. Laveran 1880’de, sıtmalı hastaların mileri meşhurdur. Bu sırada veba iyice tanınıp
alyuvarlarında sıtma parazitini göstermiş, Ross korunma önlemleri uygulanmaya başladığın-
vektör olarak sivrisineği belirlemiştir. 1912’de dan, 1843’den sonra Avrupa’dan; bunu izleye-
plazmodilerin kültürü yapılmıştır. rek de Anadolu’dan Suriye ve Filistin’e çekilmiş;
DDT 1939’da insektisit olarak kullanıma gir- Rusya’da endemik odaklar halinde kalmıştır.
miştir. Sonraki yıllarda çeşitli insektisitler ve Vebanın etkeni, 1894’de Yersin tarafından keş-
özellikle antimalaryal olarak klorokininin sen- fedilmiştir.
tezi malaryanın kontrolüne yeni boyutlar ka- Veba dünyadan tamamen kaybolmuş de-
zandırmıştır. ğildir; Rusya’da Ural Dağları eteklerinde ve
DSÖ’nün malarya eradikasyon programı
1955’de başlamıştır. Ancak, vektörlerin insekti- Astragan’da, ayrıca Çin, Güney Afrika ve Gü-
sitlere karşı direnç geliştirmesi, plazmodyum- ney Amerika’da veba odakları vardır. Arabistan,
lardan özellikle P. falciparum suşlarının ilaçlara Suriye ve İran’da da odaklar bulunması ülkemiz
karşı direnç geliştirmesi, endemik bazı bölge- açısından önemlidir. Yurdumuzda son olarak
lerdeki politik ve idari organizasyon bozukluk- 1947 yılında, Suriye’den giren ve Akçakale köy-
ları nedeniyle 1976 yılında bu programın yeter- lerine yerleşen 19 kişilik bir epidemi olmuştur.
siz kaldığı resmen açıklanmıştır. Tedavi ve eradikasyon çalışmalarına katılan ki-
Devamlı kültür yöntemleri, monoklonal şilerde 14 bubon vebası, 5 sepsis görülmüş ve
antikor yapımı ve genetik mühendisliğinde sekizi kaybedilmiştir.
1970’lerdeki gelişmeler sayesinde sıtma aşısı ile Enfeksiyon Hastalıkları ve Mikrobiyoloji Bi-
ilgili bazı ilerlemeler sağlanmışsa da bugün hala lim Dalı (EHKM)’nın bugünkü noktaya gelme-
kullanışlı ve etkin bir sıtma aşısı yoktur. Ayrı- sinde, gözlem yetenekleri ve araştırma kapasi-
ca bugün dünyanın birçok bölgesinde sıtmanın teleri ile pek çok insan rol oynamıştır. Ancak,
yeniden dirilişi söz konusudur. bunlardan bazıları biraz daha fazla tanınmış ve
örnek insanlar olarak anılmışlardır. Bu değerli
4. Veba (Taun/kara ölüm)
bilim adamlarının hayat öyküleri, EHKM’nin
Veba tanınan en eski hastalıklardan biridir. tarihçesi ile pek çok noktada çakışmaktadır.