Page 23 - EKMUD Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

GBP çerçevesinde aşılama oranları yüksek olan ülkelerde aşı ile önlenebilir hasta-
lıkların insidans ve mortalitesinde düşme sağlanarak bu hastalıklar eliminasyon nok-
tasına getirilebilmiştir. Ülkemizde de 1981’de GBP’nin başlatılması ve 1985’de “Aşı
Kampanyası” ile bağışıklama hizmetlerine hız verilerek aşısı yapılan hastalıkların (tü-
berküloz, difteri, boğmaca, kızamık) insidansında ciddi düşüşler sağlanmış, ülkemizin
de içinde bulunduğu DSÖ Avrupa Bölgesinde 1998 yılından itibaren vahşi çocuk felci
eradike edilmiştir ve bu durum sürdürülmektedir. Bu konudaki programlar ve ilgili
yazılı dokümanlar evrensel ve yerel düzeylerde güncel ve süreklilik içinde bireylerin
kullanımına sunulmaktadır.
Çocukluk çağında GBP çerçevesinde hem dünyada hem de ülkemizde aşılama
kapsayıcılık hızlarının artması aşıyla önlenebilir hastalıkların insidansında dramatik bir
düşme sağlarken, bu hastalıkların epidemiyolojinde de değişmeye neden olmaktadır.
Aşı ile önlenebilir hastalıkların hem göreceli olarak hem de gerçek vaka artışlarıyla
ergenlerde ve erişkinlerde daha fazla görülmeye başlandığı rapor edilmektedir. Bunun
başlıca nedeninin aşılarla elde edilen bağışıklığın zamanla azalması, ergen ve erişkin-
lerde önerilen rapel aşı dozlarının yapılmaması, çocukluk döneminde aşıları eksik ka-
lan ya da hiç aşılanmayan kişilerin varlığıyla açıklanmaktadır. Bu durum ergen, erişkin
ve yaşlıları aşı ile önlenebilir hastalıklar açısından riskli bir grup haline getirmektedir.
Yaşlanma bireyde fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden gerilemeye neden olan doğal bir
süreç olarak tanımlanmaktadır. Yaşlanmayla beraber bulaşıcı olmayan hastalık vaka ve
ölüm oranlarında artış olurken, diğer yandan gerek yaşlanmaya bağlı gerekse kronik
hastalıklara bağlı olarak bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla bulaşıcı hastalıklara karşı
duyarlılık da artmaktadır. Bu durum yaşlılarda aşıyla önlenebilen hastalıkların artması-
na ve yaşlıların aşılama için önemli bir hedef nüfus haline gelmesine neden olmaktadır.
Erişkinlik dönemi insanın en sağlıklı olduğu yaşam dönemi olarak kabul edilmekte-
dir. Bu yaş grubunda diğer yaş gruplarına kıyasla bulaşıcı hastalıklar daha seyrek görül-
mektedir. Bununla beraber, çocukluk döneminde yapılan bazı aşıların koruyuculukları-
nın ömür boyu sürmemesi (örneğin; tetanoz, difteri, boğmaca), çocukluk döneminde
aşılanamayan kişilerin aşı ile önlenebilen hastalıklara karşı duyarlı olması, çalışma ve
sosyal yaşam ortamlarında aşıyla önlenebilir hastalıklarla karşı karşıya kalınması gibi ne-
denlerle erişkinlik döneminde de bağışıklama hizmetlerinin devam etmesi gerekmekte-
dir. Son yüzyılda sanayileşmeyle beraber ticaret, ulaşım ve iletişimin artmasıyla ülkeler ve
kıtalar arasında iş ve turistik ziyaretler hızla artmıştır. Buna paralel olarak küresel boyutta
çevresel bozulma, şiddet, ekonomik baskılar, insan hakları ihlalleri ülke içinde ve ülkeler
arasında zorunlu göçlere neden olmaktadır. Günümüzde 214 milyon insanın başka bir
ülkede göçmen olarak yaşadığı bilinmekte, bu rakamın 2050’de 405 milyona çıkması
beklenmektedir. Bu durum bulaşıcı hastalıkların bir bölgeden başka bir bölgeye taşın-
masına neden olurken, diğer yandan da göç edilen yerlerde hem o bölgede yaşayan in-
sanlar hem de göçmenler için bulaşıcı hastalıkların artmasına da zemin hazırlamaktadır.
Bu nedenlerle istemli ya da istemsiz olarak göçe maruz kalan kişilerin aşılanması, önemli
bir sağlık hizmet ihtiyacı olarak ortaya çıkmaktadır.

Geçmişten bugüne bağışıklama pratiği bize aşılardan beklenen gerçek yararın
gözlenebilmesi için hedef popülasyonda yüksek kapsayıcılık hızlarına ulaşılması ge-
2