Page 147 - EKMUD Erişkin Bağışıklama Rehberi 2024

Aşı Kararsızlığı

Dünyada bulaşıcı hastalıkların kontrolünde çevre sağlığı hizmetleri hariç, aşılar
kadar etkili, güvenli ve maliyet etkin başka bir sağlık hizmeti bulunmamaktadır. Gü-
nümüzde dünya genelinde çocuklarda genişletilmiş bağışıklama programının yaygın
olarak uygulanmasıyla, her yıl 2.5 milyon çocuk ölümünün önlendiği ve ulaşılamayan
ya da aşıları eksik bırakılan çocukların da aşılanmasıyla bu sayıya 2 milyon daha ekle-
neceği rapor edilmektedir. Çocukluk çağında bağışıklama hizmetlerinin başarısı, aşıla-
rın sadece çocukluk döneminde değil, bütün yaş grubuna yayılması gerektiği, yaşam
boyu bağışıklama anlayışını beraberinde getirmiştir. İnsanlık olarak aşılara teşekkür
etmek ve saygı duymak bir vefa borcudur.
Aşı ve bağışıklamanın toplum sağlığında başarısına karşın, çocuklarına ya da ken-
dilerine aşı yaptırmada isteksiz davranan ya da aşı yaptırmak istemeyen kişilerin sayısı
da son yıllarda artmaya başlamıştır. Bu durum aşı kararsızlığı olarak tanımlanmaktadır.
Aşı kararsızlığı olan kişiler bazı aşıları reddederken diğerlerini kabul edebilirler, bu
konudaki düşünceleri, tutum ve davranışları değişebilir (Şekil 7).

Aşılamayı reddeden kişilerin coğrafi olarak bir araya geldiği durumlarda, aşı ile
önlenebilir hastalıkların riskinde de bir artış olduğu çalışmalarla gösterilmiştir. Çalış-
malardan görüldüğü kadarıyla, ebeveynler arasında en iyi ihtimalle %10 civarında
aşı kararsızlığının olduğu ve bu oranın %28’e kadar çıktığı anlaşılmaktadır. Diğer bir
ifadeyle en iyi ihtimalle ebeveynler arasında her on kişiden birinin aşı kararsızlığı için-
de olduğu görülmektedir. Bu aşı ve bağışıklama hizmetleri açısından ciddiye alınması
gereken bir konu olup, üzerinde hassasiyetle durulması gerektiğini göstermektedir.
Türkiye’de de aşı kararsızlığı son yıllarda artmaktadır.

COVID-19 pandemisi döneminde hem ülkemizde hem de dünyada aşı kararsızlığı
daha da belirginleşmiş ve bu kavram daha da duyulur olmuştur. COVID-19 aşılaması
tüm dünyada yaygınlaşmakla birlikte bölgeler arasında ve içinde aşı kabulünde oran-
tısızlık da gözle görülür olmuştur. Aşı kararsızlığı aşılama oranlarının düşük olduğu
çok düşük ve düşük/orta gelirli ülkelerde daha fazla görülmektedir. Aşı kararsızlığı ve

Yüksek talep Aşı kararsızlığı Düşük talep

Tamamını Bazılarını kabul,
kabul geciktirme, ret Hepsini ret

126 Şekil 7. Aşı tutum ve davranış yelpazesi.