Page 11 - Toksoplazmoz Tanı ve Tedavi Uzlaşı Raporu

Toksoplazmoz Tanı ve Tedavi Uzlaşı Raporu

Şekil 1’de yaşam döngüsü basamakları numaralandırılarak,
aşağıda açıklanmıştır: T. gondii için bilinen tek kesin konak, Feli-
dae ailesinin üyeleridir (evcil kediler ve akrabaları). Sporsuz oo-
kistler kedinin dışkısı ile atılır (1). Ookistlerin atıldıkları çevrede
sporlanması ve enfektif hale gelmesi 1-5 gün sürer. Doğadaki
ara konaklar, ookistlerle kontamine olmuş toprak, su veya bit-
kileri yedikten sonra enfekte olurlar (2). Ookistler, yutulduktan
kısa bir süre sonra takizoitlere dönüşür. Bu takizoitler nöral ve
kas dokusunda yerleşir ve bradizoitlere (doku kisti) dönüşür
(3). Kediler, bradizoitleri barındıran ara konakları yedikten son-
ra enfekte olurlar (4). Kediler ayrıca ookistlerin yutulmasıyla da
enfekte olabilirler. Diğer hayvanlarda da ookistlerin yutulma-
sından sonra doku kistleri gelişir (5).
İnsanlar aşağıda sayılan yolların herhangi biriyle enfekte ola-
bilir:

• Doku kistleri olan hayvanların az pişmiş etlerini yemek (6)
• Kedi dışkısı veya bununla kontamine olmuş yiyecek veya
su tüketmek (dışkı ile kontamine olmuş toprak veya evcil
bir kedinin kum kutusunu değiştirmek gibi) (7) Şekil 2. Giemsa boyalı takizoitler.
• Kan veya organ nakli (8) CDC sayfasından alıntıdır. Erişim Tarihi: 05.11.2021 https://www.cdc.
gov/dpdx/toxoplasmosis/index.html
• Anneden fetüse transplasental (9).
kısa bir hızlı sayı artışı periyodunun ardından merozoitler, pa-
İnsanda parazitler, en yaygın olarak iskelet kası, miyokard, be-
yin ve gözlerde doku kistleri oluşturur (10). Bu kistler konağın razitin bulaşıcı olmayan seksüel aşamalarına dönüşerek cinsel
ömrü boyunca kalabilir. Boyalı biyopsi örneklerinde doku kist- üremeye uğrar ve sonunda zigot içeren ookistler oluşur.
leri gözlenebilse de tanı genellikle seroloji ile konulur. Amni- Bradizoitler: Parazitin yavaş bölünen ve doku kistlerini oluştu-
yotik sıvıda T. gondii DNA’sının PZR gibi moleküler yöntemlerle ran aşamasıdır. Enfekte olmamış bir konakçı bir doku kisti ye-
saptanmasıyla konjenital enfeksiyonların tanısı konulabilir diğinde, kistten çıkan bradizoitler, bağırsak epitel hücrelerini
(11). enfekte ederek takizoitlere dönüşür. Konakçı vücutta ilk proli-
ferasyon periyodunu takiben takizoitler bradizoitlere dönüşür-
T. gondii yaşam döngüsünde takizoitler, merozoitler, bradizoit-
ler ve sporozoitler (ookistlerde bulunur) yer alır. ler ve yeni konakçıda doku kistlerini oluşturmak için konakçı
hücrelerin içinde çoğalırlar.
Takizoitler: Hareketli olan ve hızla çoğalan takizoitler, konak-
çıdaki parazit popülasyonunun sayı olarak artmasından so- Doku kistleri, bradizoitler endodiogeni ile bölündükçe büyür
rumludur. Bir konak; bir doku kisti veya bir ookist tükettiğinde, ve hücre içinde kalır. Doku kistleri boyut olarak değişkendir;
bradizoitler veya sporozoitler, konakçının bağırsak epitelini genç doku kistlerinin çapı 5 µm kadar küçük olabilir ve sadece
enfekte ettikten sonra aşamalı olarak takizoitlere dönüşür. En- iki bradizoit içerebilir, daha yaşlı olanlar ise yüzlerce organiz-
feksiyonun akut döneminde, takizoitler kan dolaşımı yoluyla ma içerebilir. Beyindeki doku kistleri genellikle sferoidaldir ve
tüm vücuda yayılır. Daha sonraki dönemlerde takizoitler, latent 70 µm çapa kadar büyüyebilir. Kas içi kistler 100 µm uzunluğun-
enfeksiyon evresi olan bradizoitlere dönüşür. da olabilir. Akciğerler, karaciğer ve böbrekler gibi iç organlarda
doku kistleri gelişebilse de beyin, göz, iskelet ve kalp kası doku-
Takizoitler, özel bir üreme şekli olan tekrarlanan endodiogeni larında daha sık görülürler. Bozulmamış doku kistleri muhteme-
ile konak hücresi içinde aseksüel olarak çoğalır. Bu bölünme len herhangi bir zarara neden olmaz ve konakçıda enflamatu-
defalarca tekrarlanır ve konakçı hücre, takizoitlerin büyüme- var yanıta neden olmadan konakçının yaşamı boyunca devam
sini destekleyemediğinde yırtılır. Yayılma ve büyüme oranları, edebilir. Doku kisti duvarı elastik ve incedir (<0.5 µm).
T. gondii suşuna ve konak hücre tipine bağlı olarak değişir. T. Bradizoitler yapısal olarak takizoitlere çok benzer. Takizoitler-
gondii izolatları genetik olarak tip I, II ve III olarak sınıflandırıl- deki çekirdek daha merkezi iken bradizoitler arka uca doğru
mış olsa da T. gondii’nin farklı izolatları arasında kayda değer yerleştirilmiş bir çekirdeğe sahiptir. Bradizoitler, takizoitlerden
yapısal farklılıklar yoktur.
daha incedir.
merozoitler: Takizoitler gibi, merozoitler de hızla bölünür ve
seksüel çoğalmadan önce kedinin bağırsağında parazit popü- sporozoitler: Sporozoitler, parazitin ookistlerin içinde yaşa-
lasyonunun sayıca artmasından sorumludur. Kediler doku kist- yan aşamasıdır. Bir insan veya başka bir sıcakkanlı konakçı bir
lerini yediğinde, doku kisti içindeki bradizoitler bağırsak epitel ookist yuttuğunda, içindeki sporozoitler salınır ve proliferatif
hücrelerinin içinde merozoitlere dönüşür. Bağırsak epitelinde takizoit aşamasına dönüşmeden önce epitel hücrelerini enfek-
te eder.
2